پشتوانه حدیثی و روایتی حضور در هیأت ها

پرسش. شركت در هیئت های عزاداری امام حسین علیهم السّلام و وای حسین گوئی در كوچه و خیابان و جلوی مردم، چه پشتوانه حدیثی و مذهبی دارد؟

مراسمی كه به یاد سیدالشهداء علیهم السّلام در ایام مختلف، به ویژه دهه محرم و روز عاشورا، انجام می گیرد موجب زنده نگهداشتن هدف امام حسین علیه السلام و فرهنگ عاشورا است و مورد تشویق اولیاء دین است و خود معصومین علیهم السلام در راه اقامه عزای امام حسین علیهم السّلام می كوشیدند. زیرا عزاداری به صورت گریه، برپایی مجالس ذكر، سرودن مرثیه، گریاندن، نوحه خوانی، و… احیاء خط ائمه و تبیین مظلومیت آنان است.

تردیدی نیست كه گریه كردن برای ائمه اطهار علیهم السلام خصوصا بر مظلومیت امام حسین علیه السلام ثواب فراوان داشته و وسیله جلب بركات خداوند می شود. محافل و مجالسی كه برای امام حسین علیه السلام و بنام آن حضرت برگزار می شود از مزایای فراوانی برخوردار است. صرف شركت در آن، طبق روایات اهل بیت علیهم السلام ثواب زیادی دارد. حتی آمده است كه نفس كشیدن در آن گونه مجالس پاداش تسبیح خداوند را دارد. و همچنین امام صادق علیه السلام فرموده است: «من مجالس سوگ امام حسین علیه السلام را دوست می دارم، همانگونه كه پیامبر خدا صلّی الله علیه و آله دوست می داشت.» و امام خمینی رحمة الله علیه فرمودند: «ما هرچه داریم از محرم و صفر است.»

بنابراین، شركت در مجالسی كه بنام امام حسین علیه السلام و ائمه اطهار علیهم السلام برگزار می گردد، ثوابی زیاد داشته و از عنایات اهل بیت علیهم السلام بهره مند می گردد.

اهداف عزاداری در عزاداری شیعیان و در ماتم و عزای ائمه اطهار، بخصوص حسین ابن علی علیهالسّلام اهداف مهمی وجود دارد، از جمله شناساندن مقام پیشوایان، افزایش عشق و محّبت به اهل بیت علیهم السّلام اثبات حقانیت نهضت حسینی، یاد مصائب اهل بیت، همدردی با رسول الله صلّی الله علیه و آله و امیرالمؤمنین و فاطمه زهرا علیهم السّلام، الگو پذیری از جریان عاشورا، تكریم ائمه و ارزش های والای انسانی، رشد فضائل و كرامت های انسانی و الهی، و پرورش روحیه شهادت طلبی.

عزاداری و مودّت اهل بیت علیهم السّلام:

قرآن كریم دوستی خاندان پیامبر صلّی الله علیه و آله را بر امت اسلامی فرض دانسته و محبت آنان را پاداش زحمات طاقت فرسای پیامبر اسلام صلّی الله علیه و آله در راه ابلاغ رسالت قرار داده است (قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبی) و این خود حكایت از عظمت رسالت آن حضرت و بزرگی پاداش مقرر برای آن می كند. بدیهی است كه كار بزرگ، پاداش بزرگی لازم دارد و این آیه پاداش چنین رسالتی را مودّت نزدیكان و اهل بیت آن حضرت قرار داده است.

عشق و دوستی، اثرات و لوازمی دارد، یار و دوست صادق كسی است كه شرط دوستی را چنانكه شایسته است بجا آورد. در غیر این صورت دوستی، زبانی و ظاهری خواهد بود. از نشانه های مهم دوستی آنان، همدردی و همدلی در سوگ و یا شادی آنان است. در روایات فراوانی بر این نكته تأكید شده است كه در جشن و سرور اهل بیت علیهم السّلام شاد و در اندوه و ماتم آنان اندوهناك باشید و به راستی ابراز محبت در شادیها و عزاهای اهل بیت علیهم السّلام از امتیازات پیروان مكتب آنان است.

اقامه ی عزا و گریه بر عزیزان از دست رفته، از جانب معصومین علیهم السّلام رایج بوده است. چنان كه حضرت فاطمه زهرا سلام الله علیها به خاطر گریه شبانه روزی برای پدر بزرگوارش، مورد اعتراض قرار گرفت و به ناچار بیت الاحزان را به وجود آورده، دست حسن و حسین علیه السلام را می گرفت، و برای عزاداری و گریه به آن جا می رفت. ائمه ی اطهار علیهم السّلام نیز برای امام حسین علیه السلام سوگواری می كردند.

سیره اهل بیت علیهم السّلام:

۱) عزاداری امام سجاد علیه السلام: از آن جایی كه حضرت امام زین العابدین علیه السلام هنگام شهادت پدر بزرگوارش، در كربلا حضور داشت و از عمق فاجعه آگاه و چگونگی شهادت آن عزیزان را مشاهده كرده بود. بنابراین، بر اساس روایات معتبر، آن حضرت تمام عمر باقی مانده ی خویش را عزادار بود و بر شهدای كربلا گریه می كرد، چنان كه اگر غذایی را خدمت حضرت سجاد علیه السلام قرار می دادند، اشك از چشمان مبارك شان جاری می شد، تا جایی كه گاه غلامی از او می پرسد: آیا حزن و اندوه شما تمام نمی شود؟ حضرت می فرماید: «وای بر تو! همانا یعقوب علیه السلام دوازده فرزند داشت، یكی از آن ها ناپدید شد و یعقوب از شدّت اندوه چشمانش سفید (ونابینا) گردید، در حالی كه فرزندش یوسف زنده بود! ولی من پدر و برادر و عمو و هفده نفر از اهل بیتم و تعدادی از یاران پدرم را دیدم كه ذبح شده و به خون آغشته بودند. پس چگونه حزن و اندوهم تمام شود» [۱]

در المجالس السنیّة آمده است كه امام صادق علیه السلام درباره ی جدش – امام سجاد علیه السلام – فرمود: «او چهل سال بر پدرش گریه كرد، در حالی كه روزها روزه می گرفت و شب ها شب زنده داری می كرد و هنگامی كه زمان افطار فرا می رسید و یكی از غلامانش برای او غذا می آورد و عرض می كرد: ای مولای من! میل كنید. حضرت می فرمود: فرزند رسول خدا گرسنه شهید شد، فرزند رسول خدا تشنه شهید شد، و همین طور این كلام را تكرار و گریه می كرد تا این كه غذا و آب با اشك چشمش مخلوط می شد و این وضعیت همچنان ادامه داشت تا این كه خدای خویش را ملاقات كرد و به دیدار حق شتافت.» [۲]

۲) عزاداری امام باقر علیه السلام: در كتاب «نهضه الحسین» صفحه ۱۵۲ آمده است: «با آمدن ماه محرم، حزن و اندوه در اهل بیت نبوی علیهم السلام ظاهر می گشت و آنان از شعرا می خواستند تا برای جدشان امام حسین علیه السلام مرثیه سرایی كنند.» [۳] همچنین در كامل الزیارات ابن قولویه آمده است كه امام باقر علیه السلام در روز عاشورا به سوگواری برای امام حسین علیه السلام امر فرموده، و در خانه ی خویش مجلس عزا اقامه می كرد و… [۴]

۳) عزاداری امام صادق علیه السلام: درباره ی عزاداری امام صادق علیه السلام نیز روایات زیادی وارد شده است كه از شاعران درخواست می نمود برای جدّش مرثیه سرایی كنند و آنان را بر این امر مقدّس تشویق می كرد و اهل بیت او از پس پرده به مرثیه سرایی شاعران گوش می دادند و گریه و ناله می كردند. [۵]

۴) عزاداری امام موسی كاظم علیه السلام: در این باره، امام رضا علیه السلام می فرماید: «هنگامی كه محرم فرا می رسید، پدرم هرگز با حالت خنده و تبسم دیده نمی شد و ده روز اول محرم به همین شكل بود تا این كه روز دهم و روز عاشورا فرا می رسید و این روز، روز مصیبت و حزن و گریه او بود و می فرمود: عاشورا روزی است كه جدّم حسین علیه السلام را شهید كردند.» [۶]

۵) عزاداری امام رضا علیه السلام: دعبل خزاعی می گوید: در ایام دهه ی محرم به محضر آقا و مولای خود، علی بن موسی علیه السلام، در مرو شرفیاب شدم و آن حضرت را در حالی كه اصحابش دور او نشسته بودند، محزون یافتم. وقتی حضرت مرا دید فرمود: مرحبا بر تو دعبل! مرحبا بر كسی كه با دست و زبانش ما را یاری می كند. سپس حضرت مرا در كنار خودش جای داد و فرمود: ای دعبل! دوست داری شعر بخوانی. زیرا این روزها ایام غم و اندوه بر ما اهل بیت و روز شادی دشمنان ما، به ویژه بنی امیه، است. سپس برخاست و پرده ای بین ما و اهل بیتش زد و آنان را پشت پرده نشاند تا بر مصیبت جدّش حسین علیه السلام گریه كنند. آن گاه رو به من كرد و فرمود: «ای دعبل! مرثیه بخوان! تو یاور ما و مرثیه سرای ما هستی، تا زمانی كه زنده ای» [۷] در این هنگام دعبل مرثیه سرایی را آغاز كرد. [۸]

۷) عزاداری در زمان چهار امام دیگر: در آن زمان ها، عزاداری گاه سیر صعودی و گاه نزولی داشته است. مثلاً در زمان امام جواد علیه السلام، تا حدی امكان عزاداری برای شیعیان فراهم بود و این حالت تا زمان معتصم ادامه داشت. اما پس از آن، سیر نزولی یافت و شیعه برای عزاداری و احیای شعائر حسینی در فشار بود. [۹] در این دوران نیز عزاداری در ایام محرم نسبت به ماه ها و ایام دیگر بیشتر بود.
با توجه به بررسی سیره امامان معصوم علیه السلام، عزاداری سید الشهدا در طول سال در مناسبت های ویژه برپا بود، ولی در ایام محرم، مجالس سوگواری هر روز بر پا می شد و برخی از آن ها، مانند امام سجاد علیه السلام، در ایام محرم سیاه پوش نیز بودند. [۱۰]

احادیث معصومین علیهم السلام:

از رسول گرامی اسلام صلّی الله علیه وآله نقل شده:

«الزموا مودتنا اهل البیت فانه من لقی اللّه و هو یحبّنا دخل الجنّه بشفاعتنا؛ همیشه با مودت ما اهل بیت همراه باشید، پس كسی كه در روز قیامت خداوند را ملاقات كند در حالی كه ما را دوست بدارد به واسطه شفاعت ما داخل بهشت خواهد شد.» [۱۱]

امام علی علیه السلام می فرماید:

«ان الله تبارك و تعالی… فاختارنا و اختار لنا شیعه ینصروننا و یفرحون لفرحنا و یحزنون لحزننا و یبذلون اموالهم و انفسهم فینا اولئك منا و الینا؛ خداوند متعال ما را از میان بندگان خویش برگزید و برای ما پیروانی انتخاب نمود كه همواره در شادی و غم ما شریك اند و با مال و جانشان به یاری ما می شتابند، آنان از مایند و به سوی ما خواهند آمد.»

امام رضا علیه السلام به پسر شبیب فرمود: «اگر دوست می داری كه همنشین ما در بهشت برین باشی در غم و اندوه ما اندوهناك، و در شادی ما شادمان باش ولایت ما را بپذیر، چرا كه اگر كسی سنگی را دوست بدارد روز قیامت با آن محشور می گردد؛ و افرح لفرحنا و علیك بولایتنا فلو انّ رجلاً تولی حجراً لحشره الله معه یوم القیامه.»

از این رو مودت اهل بیت علیهم السّلام كه همانا پاداش ابلاغ رسالت خاتم پیامبران است طلب می كند تا با زبان گفتار و كردار، اشك و اندوه، مرثیه سرایی و لعن و نفرین بر قاتلان آنان در سوگ آن عزیزان اندوهناك بود و به یادآوری ویژگی ها و خصلت های الهی شهیدان پرداخت و بی تردید برپایی چنین مجالس و عزاداری هایی جز بیان حقایق چیز دیگری در بر ندارد.

مصداق های عزاداری و موارد و شكل های آن:

مصداق های عزاداری و موارد و شكل های آن در بین هر جامعه و ملتی مختلف و متفاوت می باشد؛ مثلاً در زمان پیامبر اكرم صلّی الله علیه و آله بعد از رحلت حضرت چند نوع عزاداری مرسوم بوده است:

۱) گریه كردن، اشك ریختن، دست به سوی آسمان بلند نمودن و در حق قاتلان حسین ابن علی نفرین كردن: چنانكه شخص پیامبر صلّی الله علیه و آله و اصحاب این عمل را بعد از خبر دادن جبرئیل شهادت حسین علیه السلام را انجام دادند. [۱۲]

۲) تجمع در مسجد، و دسته جمعی گریه و فریاد نمودن: «فارتجت المدینه ضجه واحده» [۱۳] به گونه ای بلند گریه می كردند كه گویا برای حج لبیك می گویند «ولها ضحیح بالبكاء كضجیج الجاج» [۱۴]

۳) خاك قبر را به سر و صورت ریختن و گریه و ضجه زدن: چنانكه فاطمه زهرا سلام الله علیها در مرگ پدر انجام داد و مرتب كنار مزارها نماز خواندن و اشك ریختن: چنان كه در شهادت حمزه این عمل را مكرراً انجام داد. [۱۵]

۴) گریه طولانی كردن، بر خاك افتادن و غش كردن: چنانكه امیرالمؤمنین هنگام عبور از كربلا رفتار نمود. «بكی بكاءً طویلاً و بكینا معه حتی سقط لوجهه و غشّ علیه طویلاً؛ ایشان گریه طولانی كردند و ما همراه ایشان گریه كردیم تا اینكه به صورت به زمین افتاد و به مدت طولانی در حال بیهوشی بودند.»

عزاداری علمای اسلام:

در بین علمای شیعه و بزرگان معروف است كه در شهر سامرا جناب آیت الله العظمی شیخ عبدالكریم حائری مؤسس حوزه دسته سینه زنی تشكیل می داد و خودش نوحه می گفت و طلبه ها و مؤمنین سینه می زدند و این عمل آن بزرگوار به خاطر فقدان دسته جات عزاداری در این شهر بوده است. چون اكثر ساكنین این شهر اهل سنت بوده اند. لذا شیخ مرحوم برای تجلیل از مقام سرور شهیدان خودش به این سنت حسنه اقدام می نمود و شخصا دسته و هیئت سینه زنی تشكیل می داد [۱۷] و در زمان های بعدی و در حال حاضر ما خودمان شاهد حضور علما و بزرگان و مراجع در مراسم سینه زنی و دسته های عزاداری هستیم كه جامه سیاه پوشیده و در این عزاداری ها شركت می نمایند.

مراجع بزرگواری چون آیت الله بروجردی، امام خمینی، آیت الله اراكی و آیت الله گلپایگانی و آیت الله مرعشی نجفی، در دسته های سینه زنی شركت می نمودند. آیت الله بروجردی بر پیشانی خود گل می مالید و سینه می زد و شیخ عبدالكریم از فیضیه دسته عزاداری حركت می داد. [۱۸]

آفات عزاداری:

عزاداری با همه عظمتی كه دارد، مانند هر چیز دیگر خالی از آفت و یا آفاتی نبوده است «لكل شیء آفة» كه عوام مردم به مرور زمان و در اثر سهل انگاری ها برخی آداب و مراسمی را وارد عزاداری نموده اند كه بی تردید از مصادیق عزاداری و سوگواری به شمار نمی آیند. بلكه از آفات آن شمرده می شود مانند:

۱) برخی نواختن شیپور و نی و اجرای آهنگ های مبتذل
۲) انجام برخی كارهای خرافی
۳) اشعار غلوآمیز و به كار بردن واژه هایی كه خلاف اعتقادات دینی و مذهبی است
۴) در اختیار گرفتن مجالس عزاداری به وسیله افراد كم سواد و ناآشنا به مسائل دینی و كسانی كه به جای پرداختن به محتوای مجالس به ظواهر و مداحی های بی روح و… اهمیت می دهند، این گونه انحرافات در بین عوام هر دین و مذهبی وجود دارد و هیچ یك از موارد مذكور مورد تأیید فقها نیست.

پی نوشت:
۱) تاریخ النیاحه علی الامام الشهید الحسین بن علی علیه السلام ، السید صالح الشهرستانی، تحقیق و اعداد، الشیخ نبیل رضا علوان، ص ۱۱۸ بیروت، دارالزهراء، چاپ اول، ۱۴۱۹ق، و مناقب ابن شهرآشوب، ج ۴، ص ۱۶۶٫
۲) المجالس السنیّه، سید محسن امین، بیروت، دارالتعارف، چاپ ششم ۱۳۹۸ ق، ج ۱، ص ۱۵۵٫
۳) كامل الزیارات، ابن قولویه قمی، ص ۱۱۱ تا ۱۱۴، تهران، چاپ صدوق، چاپ اول، سال۱۳۷۵٫
۴) ر.ك: تاریخ النیاحه علی الامام الشهید الحسین بن علی علیه السلام ، ص۱۲۰، المجالس السنیه، ج ۵، ص ۱۲۳٫
۵) تاریخ سیدالشهدا، عباس صفائی حائری، ص ۵۶۶، قم، انتشارات مسجد مقدس جمكران، چاپ اول، سال ۱۳۷۹، امالی صدوق، مجلسی، ج ۶، ص ۲۰۵٫
۶) تاریخ النیاحه…، همان، ص ۱۳۲، امالی صدوق، ج ۲، ص ۱۱۱٫
۷) بحارالانوار، ج۴۰، ص ۲۵۷٫
۸) همان، ص ۱۵۷٫
۹) همان، ص ۱۳۶ و ۱۳۷٫
۱۰) سیاه پوش در سوگ ائمه نور، علی ابوالحسنی، منذر، ص ۱۲۷ و ۱۲۸، قم، مؤلف، چاپ اول، سال ۱۳۷۵٫ برای آگاهی بیشتر ر. ك: مناقب ابن شهرآشوب، ج ۴، ص ۱۶۶، امالی صدوق، مجلسی ۲۹، ج ۶، ص ۲۰۵٫
۱۱) ابن حجر هیثمی، صواعق المحرقه، باب ۱۱، فصل ۱، مقصد ۲، ص ۱۷۳٫
۱۲) ابن جوزی، مقتل، ج۱، ص۱۶۴٫
۱۳) اسد الغابه، (پیشین)، ج۵، ص۱۰۲٫
۱۴) همان، ج۵، ص۱۰۲ و ر.ك: ابن اثیر جوزی، جامع الاصول قم ۸۵۳۴٫
۱۵) حاكم نیشابوری، المستدرك، علی الصحیحین (دكن،مطبعه مجلس دائره المعارف العثمانیه) كتاب الجنائز،ج۱، ص۳۸۱ و ارشاد الساری فی شرح صحیح بخاری، احمدبن محمد قسطلانی، (مصر، المطبعه المیریه) ج۲، ص۴۰۶ و مستدرك الصحیحین، ص۳۷۷٫
۱۶) ابوالمظفر سبط بن جوزی، تذكره الخواص (بیروت، دارالكتب العلمیه) ص۲۲۵ و مقتل خوارزمی، ص۱۶۲، و نصربن مزاحم، كتاب صفین، ص۵۸٫
۱۷) علی ربانی خلخالی، عزاداری از دیدگاه مرجعیت، ۱۴۱۱، ص ۱۲۲ ـ ۱۷۰٫ و سعید عباس زاده، نگهبان بیدار، چ اول، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۳۷۳، ص ۱۰۲، به نقل از عنصر امر به معروف و نهی ازمنكر، شهید مطهری، ص ۹۸٫
۱۸) علی ربانی خلخالی، پیشین، ص ۱۲۲ ـ ۱۷۰٫ و فلسفه عزاداری و شهادت، سید شرف الدین عاملی.

اهل سنت و عزاداری

پرسش. چرا برادران اهل سنت در برابر عزادارى و ماتم سرايى شيفتگان امام حسين علیه السلام، تندى كرده و در موضع گيرى خود، آن را مولود بى خردى و دورى از سنت قلمداد مى كنند؟

مستند اهل سنت، پاره اى روايات است كه در آن، بر ممنوعيت گريه و عزادارى بر مرده تأكيد شده است؛ امّا اين روايت بر اساس ديدگاه برخى از صاحب نظران اهل سنت، از جهت سند و محتوا مخدوش است.

نووى از انديشمندان اهل سنت مى گويد: «روايات فوق از نظر عايشه پذيرفته نشده، او به راويان آن نسبت فراموشى و اشتباه مى دهد؛ زيرا خليفه دوم و پسرش عبدالله،  اين روايات را به صورت صحيح از پيامبر نگرفته اند» و ابن عباس مى گويد: «اين روايات سخن خليفه است، نه سخن پيامبر صلّی الله علیه و آله». [۱]

از طرف ديگر در تاريخ نمونه هايى از برپايى عزادارى مردم، براى درگذشت شخصيت هاى اهل سنت ثبت شده است؛ مثلاً؛ براى جوينى (م ۴۷۸ ق) عزادارى كردند. ذهبى از درگذشت جوينى و مراسم سوگوارى او چنين ياد مى كند:

«نخست او را در منزلش به خاك سپردند و آن گاه پيكرش را به «مقبرة الحسين» انتقال دادند. در ماتم او منبرش را شكستند، بازارها را تعطيل كردند و مرثيه هاى فراوانى در مصيبتش خواندند. او چهارصد شاگرد و طلبه داشت، آنان در سوگ استاد خويش، قلم و قلمدان هاى خود را شكستند و يك سال عزادارى نمودند و عمامه هاى خود را به مدت يك سال از سر برداشتند، بدان حد كه كسى جرأت به سر گذاشتن عمامه را نمى داشت. آنان در اين مدت در سطح شهر به نوحه خوانى و مرثيه سرايى پرداختند و در فرياد و جزع زياده روى كردند». [۲]

ذهبى نيز در مورد بازتاب مرگ ابن جوزى (م ۵۹۷ ق) مى نويسد: «با درگذشت او، بازارها تعطيل گرديد و جمعيت زيادى در مراسم او حضور يافتند… مردم تا پايان ماه رمضان در كنار قبر او شب را به صبح رساندند… مراسم عزادارى را روز شنبه برپا كرديم…» [۳]

عجب است كه مورخان به نام اهل سنت، به آسانى و با مسامحه، صحنه هاى سوگوارى و عزادارى مردم براى عالمان سنى مذهب را گزارش و آن را بدون هيچ تحليل و يا نقدى نقل مى كنند و گاه به بزرگى از آن ياد مى نمايند، اما در برابر  عزادارى بر اهل بيت علیهم السلام و امام حسين علیه السلام موضع گيرى غيرمنطقى مطرح مى كنند؟ به راستى راز اين دوگانگى چيست! [۴]

پی نوشت:
۱) شرح النووى، ج ۵، ص ۳۰۸٫
۲) سير اعلام النبلاء، ج ۱۸، ص ۴۶۸٫
۳) همان، ص ۳۷۹٫
۴) نگا: چرايى گريه و سوگوارى، صص ۱۹-۳۴٫

احکام شرعی عزاداری

پرسش. در حسينيه​ها و مساجد بيشتر مناطق به خصوص روستاها مراسم شبيه​خوانى به اعتبار اينكه از سنت​هاى قديمى است برگزار مى​شود كه گاهى اثر مثبتى در نفوس مردم دارد، اين مراسم چه حكمى دارد؟

همه مراجع: اگر مراسم شبيه​خوانى مشتمل بر امور دروغ و باطل نباشد و با توجه به مقتضيات زمان باعث وهن مذهب حق هم نشود، اشكال ندارد؛ ولى در عين حال بهتر است به جاى آنها، مجالس وعظ و ارشاد و ذكر مصايب حسينى و مرثيه​خوانى برپا شود. [۱]

آيت اللّه صافى: اگر مراسم تعزيه و شبيه خوانى مشتمل بر محرمات نباشد، اشكال ندارد. [۲]

پی نوشت:

۱) امام، استفتاءات، ج ۲، و مكاسب محرمه، س ۷۰؛ خامنه​اى، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۴۴۰؛ مكارم، استفتاءات، ج ۱، س ۵۷۲ و ۵۷۳؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۲۱۶۶ و ۲۱۷۰؛ نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۵۹۶؛ تبريزى، استفتاءات، س ۲۰۰۳ و ۲۰۰۵ و ۲۰۱۴٫

۲) صافى، جامع الاحكام، ج ۲، س ۱۵۹۹٫

 

* * * * * *

 

پرسش. استفاده از عَلَم در مراسم عزادارى سيدالشهدا علیه​السلام يا قرار دادن آن در مجلس عزا و يا حمل آن در دسته عزادارى چه حكمى دارد؟

آيات عظام امام، تبريزى، فاضل، مكارم و سيستانى: اشكال ندارد. [۱]

آيت اللّه خامنه​اى: فى نفسه اشكال ندارد، ولى نبايد اين امور جزء دين شمرده شود. [۲]

آيت اللّه صافى: حمل عَلَم بعيد نيست از تعظيم شعائر محسوب شود و بى​اشكال باشد. [۳]

آيت اللّه نورى: استفاده از آن در حد متعارف اشكال ندارد. [۴]

پی نوشت:

۱) امام، استفتاءات، ج ۲، مكاسب محرمه، س ۷۲؛ تبريزى، استفتاءات، س ۲۰۰۷؛ فاضل، جامع المسائل، ج ۱، س ۲۱۷۴؛ مكارم، استفتاءات، ج ۱ س ۵۷۹؛ سيستانى، سايت، شعائر دينى، س ۶٫

۲) خامنه​اى، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۴۴۴٫

۳) صافى، جامع​الاحكام، ج ۲، س ۱۵۹۵٫

۴) نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۵۹۸ و ۶۰۴٫

 

* * * * * *

 

پرسش. استفاده از آلات لهو و موسيقى در مراسم عزادارى چه حكمى دارد؟

همه مراجع (به جز بهجت و صافى): اگر از آلاتى است كه به لهو و حرام اختصاص دارد. نواختن آن (در هر حال) جايز نيست ولى اگر از آلات مشترك باشد استفاده از آن به منظور مشروع اشكال ندارد. تفاوتى بين مراسم عزادارى و جشن در حكم موسيقى نيست. [۱]

آيات عظام بهجت و صافى: به طور كلى نواختن با آلات موسيقى (آلات لهو) در هر حال حرام است. تفاوتى بين مراسم عزادارى و جشن در حكم موسيقى نيست. [۲]

پی نوشت:

۱) امام، استفتاءات، ج ۲، مكاسب محرم س۳۰؛ خامنه​اى، اجوبة س۱۱۶۴؛ فاضل، جامع​المسائل،ج  ۱، س۹۹۲؛ مكارم، استفتاءات، ج ۱ س ۵۲۴ و ۵۲۵ و ج ۲، س ۷۰۷ و ۷۱۰؛ تبريزى، استفتاءات، س  ۱۰۵۴ و ۱۰۶۵ و صراط النجاة، ج ۱، س ۱۰۰۵، دفتر: سيستانى، وحيد و نورى.

۲) بهجت، توضيح المسائل، متفرقه م ۲۰ ؛ صافى، جامع​المكارم، ج ۱ س ۱۰۰۳ و ۱۰۱۵ و ۱۰۱۸٫

 

* * * * * *

 

پرسش. آيا نواختن شيپور، نى و فلوت در تعزيه اشكال دارد؟

آيات عظام امام، خامنه​اى و فاضل: نواختن آلات موسيقى به صورت «مطرب» و «لهوى» و مناسب مجالس گناه و خوش​گذرانى، حرام است. [۱]

آيات عظام بهجت و صافى: آرى، در هر حال اشكال دارد. [۲]

آيات عظام تبريزى، سيستانى، مكارم، نورى و وحيد: نواختن آلات موسيقى به صورت «لهوى» و مناسب مجالس گناه و خوش​گذرانى، حرام است. [۳]

تبصره. بنابر نظر مراجع (به جز صافى و بهجت) تفاوتى ميان مراسم جشن و عزادارى نيست؛ لذا اگر نواختن به صورت لهوى باشد حرام است، اما اگر به صورت غيرلهوى باشد اشكال ندارد.

پی نوشت:

۱) امام، استفتاءات، ج ۲، مكاسب محرمه، س ۴۵؛ خامنه​اى، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۱۶۱؛ فاضل، جامع​المسائل، ج ۱، س ۹۸۸ و ۲۱۷۶٫

۲) صافى، توضيح المسائل، م ۲۸۳۳ و دفتر: بهجت.

۳) مكارم، استفتاءات، ج ۱، س ۵۱۶ و ۵۲۱؛ نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۵۷۱؛ تبريزى، استفتاءات، س ۲۰۱۹؛ سيستانى sistani. org، موسيقى، س ۲۴؛ دفتر: وحيد.

 

* * * * * *

 

پرسش. استفاده از طبل و سنج در مراسم عزادارى و غير آن چه حكمى دارد؟

همه مراجع (به جز صافى و بهجت): اگر به نحو متعارف و غيرلهوى نواخته شود، اشكال ندارد. [۱]

آيات عظام بهجت و صافى: استفاده از آن اشكال دارد. [۲]

تبصره: هر چند در كلام برخى از مراجع جواز استفاده از ابزارهاى ياد شده مقيد به «غيرلهوى» نشده، ولى ترديدى نيست كه عبارت مطلق، منظورشان نيست و با استفاده از مسائل ديگر، قيد به «غيرلهوى» به دست مى​آيد.

پی نوشت:

۱) امام، استفتاءات، ج ۲، مكاسب محرمه، س ۲۷ و ۳۶؛ خامنه​اى، اجوبة استفتاءات، س ۱۴۴۱؛ مكارم،استفتاءات، ج ۱، س ۵۱۶؛ نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۶۰۴ و ۵۹۶ و ج ۱، س ۴۴۸؛ تبريزى، استفتاءات، س ۲۰۰۹ و صراط النجاة، ج ۶، س ۱۴۷۷؛ فاضل، جامع​المسائل، ج ۱، س ۲۱۷۴٫

۲) صافى، جامع​الاحكام، ج ۱، س ۱۶۰۲ و توضيح​المسائل، م ۲۸۳۳؛ دفتر: بهجت.

 

* * * * * *

 

پرسش. آيا قمه​زنى جايز است؟

آيات عظام امام، خامنه​اى و فاضل: با توجه به اينكه قمه​زدن در زمان حاضر، به علت عدم قابليت پذيرش و نداشتن هيچ گونه توجيه قابل فهم، باعث وهن و بدنام شدن مذهب مى​شود، بايد از آن خوددارى گردد. [۱]

آيت اللّه تبريزى: عزادارى خامس آل عبا از مهم​ترين شعائر دينى و رمز بقاى تشيع مى​باشد؛ ولى بر عزاداران عزيز لازم است از كارهايى كه موجب وهن مذهب و سوء استفاده دشمنان اسلام و اهل بيت علیهم​​السلام مى​شود، اجتناب كنند. [۲]

آيت اللّه صافى: اگر ضرر قابل توجهى براى بدن نداشته باشد. در عزاى سيدالشهدا علیه​السلاممانعى ندارد. [۳]

آيت اللّه مكارم: عزادارى خامس آل عبا از مهم​ترين شعائر دينى و رمز بقاى تشيع  مى​باشد؛ ولى بر عزاداران عزيز لازم است از كارهايى كه موجب وهن مذهب مى​گردد و يا آسيبى به بدن آنها وارد مى​كند، خوددارى كنند. [۴]

آيت اللّه نورى: قمه​زنى اشكال دارد. [۵]

پی نوشت:

۱) امام، استفتاءات، ج ۳، سؤالات متفرقه، س ۳۷؛ خامنه​اى، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۴۶۱؛ فاضل، جامع​المسائل، ج، س ۲۱۷۳٫ ۱

۲) تبريزى، استفتاءات، س ۲۰۰۳ و ۲۰۱۲ و ۲۰۱۴٫

۳) دفتر: صافى.

۴) مكارم، makaremshirazi.org، قمه زنى.

۵) نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۵۹۷٫

 

* * * * * *

 

پرسش. آيا قمه​زنى به طور مخفى جايز است؟ چنانچه در اين مورد نذرى وجود داشته باشد، وظيفه چيست؟

آيت اللّه خامنه​اى: قمه​زنى علاوه بر اينكه از نظر عرفى از مظاهر حزن و اندوه محسوب نمى​شود و سابقه​اى در عصر ائمه علیهم​​السلام و زمان​هاى بعد از آن ندارد و تأييدى هم به شكل خاص يا عام از معصوم علیه​السلام در مورد آن نرسيده است در زمان حاضر موجب وهن و بدنام شدن مذهب مى​شود بنابراين در هيچ حالتى جايز نيست و چنانچه در اين مورد نذرى وجود داشته باشد، نذر واجد شرايط صحّت و انعقاد نيست. [۱]

پی نوشت:

۱) خامنه​اى، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۴۶۱٫

 

* * * * * *

 

پرسش. زنجيرزدن به بدن – همان​گونه كه برخى از مسلمانان انجام مى​دهند – چه حكمى دارد؟

آيت اللّه خامنه​اى: اگر به نحو متعارف و به گونه​اى باشد كه از نظر عرفى از مظاهر حزن و اندوه در عزادارى محسوب شود، اشكال ندارد. [۱]

پی نوشت:

۱) خامنه​اى، اجوبة الاستفتاءات، س ۱۴۶۳٫

 

* * * * * *

 

پرسش. استفاده از زنجيرهايى كه داراى تيغ هستند، چه حكمى دارد؟

آيات عظام امام، خامنه​اى، تبريزى، مكارم و فاضل: اگر استفاده از زنجيرهاى مزبور موجب وهن مذهب در برابر مردم شود و يا باعث ضرر بدنى قابل توجهى گردد، جايز نيست. [۱]

آيت اللّه صافى: اگر ضرر قابل توجهى براى بدن نداشته باشد. در عزاى سيدالشهدا علیه​السلاماشكال ندارد. [۲]

آيت اللّه نورى: عزادارى براى امام حسين علیه​السلام طبق سنت متعارف و معمول بين شيعيان اشكال ندارد. [۳]

پی نوشت:

۱) امام، استفتاءات، ج ۳، سؤالات س ۳۴ و ۳۷؛ خامنه​اى، اجوبه​الاستفتاءات، س ۱۴۴۱؛ تبريزى، استفتاءات، س ۲۰۰۳ و ۲۰۱۲؛ مكارم، استفتاءات، ج ۱، س ۵۷۴ و ج ۲ و makaremshirazi. org، قمه​زنى؛ فاضل، جامع​المسائل، ج ۱، س ۲۱۶۲ و ۲۱۶۶ و ۲۱۷۳٫

۲) صافى، جامع​الاحكام، ج ۲، س ۱۵۹۴٫

۳) نورى، استفتاءات، ج ۱، س ۱۰۶۳ و ج ۲، س ۶۰۱٫

 

* * * * * *

 

پرسش. برهنه شدن در هنگام عزادارى چه حكمى دارد؟

نظر اكثر مراجع: اشكال ندارد، مگر اينكه موجب مفسده شود.

آيت اللّه مكارم: بنابراحتياط واجب جايز نيست. [۱]

پی نوشت:

۱) مكارم، makaremshirazi.org.

 

* * * * * *

 

پرسش. آيا جايز است در مراسم عزادارى امام حسين علیه​السلام مردان با حضور زنان لخت شده و عزادارى كنند؟

آيات عظام امام و فاضل: اگر باعث مفسده نباشد، اشكال ندارد و بر زنان واجب  است از نگاه كردن به بدن نامحرم اجتناب كنند. [۱]

آيت اللّه بهجت: بنابراحتياط واجب بايد بدن خود را از نامحرم بپوشاند. [۲]

آيت اللّه تبريزى: اشكال ندارد. [۳]

آيت اللّه صافى: اگر در معرض ديد زنان نامحرم نباشد، اشكال ندارد. [۴]

آيت اللّه مكارم: احتياط واجب آن است كه مردان از اين كار خوددارى كنند. [۵]

پی نوشت:

۱) امام، استفتاءات، ج ۳، سؤالات متفرقه، س ۴۶؛ فاضل، جامع​المسائل، ج ۱، س ۲۱۶۳ و ۲۱۶۵٫

۲) بهجت، توضيح​المسائل، م ۱۹۳۷٫

۳) تبريزى، استفتاءات، س ۲۰۰۴ و tabrizi.org، لخت شدن عزاداران.

۴) صافى، جامع​الاحكام، ج ۲، س ۱۵۹۷٫

۵) مكارم، استفتاءات، ج ۲، س ۷۶۵٫

 

* * * * * *

 

پرسش. بالا و پايين پريدن در هنگام سينه​زنى (هروله) چه حكمى دارد؟

آيت اللّه خامنه​اى: شايسته است مؤمنان از هر كارى كه مناسب با مجالس عزادارى حضرت سيدالشهدا علیه​السلام نمى​باشد، خوددارى كنند و حركات مذكور هم اگر موجب وهن مراسم عزادارى نشود، اشكال ندارد. [۱]

۱) استفتا از دفتر مقام معظم رهبرى.

 

* * * * * *

 

پرسش. در برخى موارد مرثيه خوانى و يا مداحى زنان در مجلس خودشان، به گونه​اى است كه صداى آنان با بلندگو به گوش مردان رهگذر مى​رسد، آيا اين عمل جايز است؟

همه مراجع (به جز مكارم): اگر صداى آنان در معرض ريبه، تلذّذ و تهييج  شهوت باشد، جايز نيست. [۱]

آيت اللّه مكارم: خير، جايز نيست. [۲]

پی نوشت:

۱) فاضل، جامع المسائل، ج۱ س۲۱۸۲ ؛ صافى، جامع الاحكام، ج۲، س۱۶۸۱؛ خامنه​اى، اجوبه​الاستفتاءات، س ۱۱۴۵؛ نورى، استفتاءات، ج۲، س۵۴۵؛ امام، استفتاءات، ج۳، احكام نظر، ۵۷ و ۶۵؛ تبريزى، استفتاءات، س ۱۰۵۸ ؛ دفتر: وحيد، بهجت، سيستانى.

۲) مكارم، استفتاءات، ج۲، س۷۶۴ و ج۱، س ۷۸۵ و دفتر.

 

* * * * * *

 

پرسش. اگر بعضى از واجبات به سبب شركت شخص در مجالس عزادارى از او فوت شود (مثلاً نماز صبح قضا شود) آيا بهتر است بعد از اين در اين مجالس شركت نكند يا اينكه عدم شركت او باعث دورى از اهل​بيت علیهم​​السلام مى​شود؟

همه مراجع: بديهى است كه نمازِ واجب، مقدم بر فضيلت شركت در مجالس عزادارى اهل​بيت علیهم​​السلام است و ترك نماز و فوت شدن آن به بهانه شركت در عزادارى امام حسين علیه​السلام جايز نيست؛ ولى شركت در عزادارى به گونه​اى كه مزاحم نماز نباشد ممكن و از مستحبات مؤكّد است.

 

* * * * * *

 

پرسش. آيا نماز جماعت اول وقت مهم​تر است يا ادامه عزادارى امام​حسين علیه​السلام؟

همه مراجع: نماز جماعت مقدم است؛ همان طورى كه امام حسين علیه​السلام در روز عاشورا هنگام ظهر نماز را اقامه كردند. از اين رو بايد پيروان اهل بيت در همه حالات سعى كنند تا آنجا كه ممكن است، نمازها را اول وقت و به جماعت بخوانند؛ چون هدف عمده از مجاهدت​ها و زحمات و حتى شهادت ائمه معصومين علیهم​​السلام و فرزندان و اصحاب آنان، اقامه دين بوده كه در رأس آنها بعد از معرفت خدا، نماز است. [۱]

پی نوشت:

۱) فاضل، جامع​المسائل، ج ۱ س ۲۱۷۶ و ۲۱۷۷؛ نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۵۹۹؛ دفتر: همه مراجع.

 

* * * * * *

 

پرسش. از ساختمان مسجد و حسينيه صداى قرائت قرآن و مراسم عزادارى بسيار بلند پخش مى​شود، به طورى كه اين امر منجر به سلب آسايش همسايگان مى​شود! ولى مسئولان و سخنرانان حسينيه، اصرار به ادامه آن دارند؛ تكليف در اين زمينه چيست؟

همه مراجع: اگر چه اقامه مراسم و شعائر دينى در زمان​هاى مناسب، از بهترين كارها و جزو مستحبات مذكور است؛ ولى واجب است برگزار كنندگان مراسم و عزاداران تا حد امكان از اذيت و ايجاد مزاحمت براى همسايگان بپرهيزند (هر چند با كم كردن صداى بلندگو باشد). [۱]

پی نوشت:

۱) خامنه​اى، اجوبه​الاستفتاءات، س ۱۴۴۷؛ دفتر: همه مراجع.

 

* * * * * *

 

پرسش. كسى كه نذر كرده در روز عاشورا، به مردم حليم بدهد، آيا مى​تواند به جاى آن خوراكى ديگرى بدهد؟ يا حليم را در روزهاى ديگر ماه محرم به مصرف برساند؟

همه مراجع: اگر نذر طبق صيغه معتبر شرعى بوده، بايد به همان صورتى كه نذر كرده عمل كند و اگر صيغه نداشته، اختيار با او است. (۱)

پی نوشت:

۱) امام، استفتاءات، ج ۲، نذر، س ۲۰ و ۲۶؛ بهجت، توضيح​المسائل، م ۲۱۳۵؛ مكارم، استفتاءات، ج ۲، س ۱۲۵۵ و ج ۱، س ۱۰۱۳؛ فاضل، جامع​المسائل، ج ۱، س ۸۳۲۶؛ نورى، استفتاءات، ج ۲، س ۷۲۵؛ تبريزى، استفتاءات، س ۱۷۳۴؛ دفتر: خامنه​اى، وحيد و صافى.

 

* * * * * *

 

پرسش. آيا در ماه محرم اعمالى مثل بندانداختن و رنگ كردن موها و آرايش زن اشكالى دارد؟

همه مراجع: اگر توأم با معصيت و يا هتك حرمت ايام عزادارى حضرت سيدالشهدا علیه​السلام نباشد، اشكال ندارد؛ ولى سزاوار است كه مسلمانان غيرتمند، سعى كنند اين​گونه مراسم را در ماه​هاى ديگر وايام متناسب با خود برگزار كنند؛ چرا كه امام صادق علیه​السلام مى​فرمايد: خداوند شيعيان ما را رحمت كند كه در شادى ما شاد و در ايام حزن مامحزون هستند و مسلم است كه ايام محرم، ايام حزن پيشوايان دينى ما است.

 

* * * * * *

 

پرسش. آيا مراسم عقد و عروسى در ماه محرم حرام است؟

همه مراجع: برگزارى اين نوع مراسم، اگر توام با معصيت و يا هتك حرمت حضرت سيدالشهد علیه​السلام نباشد، اشكال ندارد؛ ولى در آن هيچ نوع بركتى نيست و سزاوار است كه مسلمانان غيرتمند سعى كنند اين​گونه مراسم را در ماه​هاى ديگر و ايام متناسب با خود برگزار كنند.

منبع: پرسمان   http://porsemani.ir