×

منوی بالا

منوی اصلی

منوی سایدبار


» پرسش و پاسخ امام حسین (ع) » تأثير شخصيت و نهضت امام حسين علیه​السلام در ادبيات فارسى

تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۰۴/۱۱ - ۱۱:۰۸

 10 بازدید

تأثير شخصيت و نهضت امام حسين علیه​السلام در ادبيات فارسى

لطفا درباره تأثير شخصيت و نهضت امام حسين علیه​السلام در ادبيات فارسى به طور مشروح توضيح دهيد.

تأثير شخصيت و نهضت امام حسين علیه​السلام در ادبيات فارسى

پرسش. لطفا درباره تأثير شخصيت و نهضت امام حسين علیه​السلام در ادبيات فارسى به طور مشروح توضيح دهيد.

بررسى اين موضوع به صورت گسترده و مفصل خارج از ظرفيت و گنجايش يك نامه است؛ لذا به اختصار مطالبى را بيان مى​كنيم:

موضوع قيام امام حسين علیه​السلام از اواسط قرن سوم در ادبيات فارسى وارد شد. البته اوايل به صورت جدى نبود؛ بلكه در قالب تمثيل​ها و استنادها اشاراتى به مقتل امام حسين علیه​السلام و شهداى كربلا مى​شد.

يكى دو قرن بعد (حدود قرن ۵ و ۶ ه.ق.) «سنايى» به طور خاص به شهادت امام حسين علیه​السلام اشاره مستقيم دارد. پس از قرن پنجم (زمان ناصر خسرو) تلويحاً اشاراتى جزئى به موضوع عاشورا و اباعبداللّه شده است، اما به طور كامل و جزئى نگر از دوره تيموريان به بعد به اين مسأله پرداخته شد. در دوره صفوى به نسبت رسميت مذهب تشيع و تغيير نظام حكومتى و شيوع تفكر شيعه در ايران، گرايش شاعران به سمت عاشورا ديده و ثبت شده است. [۱]

يكى از چهره​هاى شاخص كه در باب پرداختن به موضوع عاشورا پيش از عهد صفوى «ابن حسام» است. وى شاعرى بود كه بيشتر آثارش مربوط به وقايع عاشورا است و پس از آن شعراى فراوانى ظهور كردند تا جايى كه در دوره قاجار و بعد از آن، دفتر شعر در خصوص مسأله عاشورا تدوين شد. اينك به اجمال مواردى را بيان مى​داريم:

يك) يكى از اين شعرا «محتشم كاشانى» است كه همه با آثار او در خصوص عاشورا و امام حسين علیه​السلام آشنا هستند. او يكى از مهم​ترين و معروف​ترين شعراى دوره صفوى بود كه اشعارى در باب تذكار اهل بيت سروده و در اين سبك شهرت يافته است. به طورى كه مى​توان او را معروف​ترين شاعر مرثيه گوى  ايران دانست. مرثيه دوازده بند معروف او تا به امروز لطف خود را – كه ناشى از صفا و صداقت حقيقى آن است – حفظ كرده است:

باز اين چه شورش است كه در خلق عالم است؟
باز اين چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟
باز اين چه رستخيز عظيم است كز زمين
بى نفخ صور خاسته تا عرش اعظم است… [۲]

دو) صباحى بيگدلى شاعر سده دوازدهم، اوايل سده سيزدهم هجرى و معاصر امراى زنديه بود كه تركيب بندى به تقليد از كليم ساخته است در سوگ و مرثيه امام حسين علیه​السلام است:

افتاد شامگه به كنار افق نگران
خور چون سربريده از اين طشت، واژگون
گفتم محرم است و نمود از شفق هلال
چون ناخنى كه غمزده آلايدش ز خون [۳]

سه) ملك الشعرا محمدتقى بهار (شاعر دوره مشروطيت) نيز در رثاى سيد الشهدا داد سخن داده و گفته است:

اى فلك! آل على را از وطن آواره كردى
زآن سخن در كربلا شان بردى و بيچاره كردى
تاختى از وادى اين غزالان حرم را
پس اسير پنجه گرگان آدمخوار كردى… [۴]

چهار) سيد محمدحسين شهريار شاعر بزرگ معاصر – كه شيفته و دلباخته  اهل بيت و ائمه اطهار بود – بارها در رثاى امام حسين علیه​السلام و شهيدان كربلا شعر سروده و براى آن مصايب گريسته است. استاد شهريار غزلى دارد تحت عنوان «كاروان كربلا» كه مطلع آن بدين گونه است:
شيعيان ديگر هواى نينوا دارد حسين
روى دل با كاروان كربلا دارد حسين
دشمنانش بى امان و دوستانش بى​وفا
با كدامين سركند، مشكل دو تا دارد حسين [۵]
پرداختن به آثار منظوم و منثور ادب فارسى – كه در موضوع شخصيت و نهضت امام حسين علیه​السلام نگارش يافته – منجر به اطاله كلام مى شود. لذا مطالعه منابع ذيل در اين زمينه رهگشا است:
۱- پيشينه مرثيه سرايى عاشورا در ادبيات فارسى، مجله بصائر، سال سوم، شماره۲۴٫
۲- جايگاه شعر در تبيين فرهنگ عاشورا، نشريه ره توشه راهيان نور، ويژه محرم الحرام، نشر دفتر تبليغات اسلامى، ۱۳۷۵٫
۳- مرثيه پردازى در ادبيات فارسى، نشريه سروش، نشر صداوسيما، ۱۳۶۰، ش۱۳۲٫
۴- نگاهى به انقلاب كربلا در ادب فارسى، نشريه اطلاعات ۲۲ فروردین ۱۳۸۱

پی نوشت:
۱- حماسه حسينى در ادبيات فارسى، گفتگو با عبدالجبار كاكايى، نشريه خراسان، ۲۷ اسفند ۱۳۸۰
۲- دكتر ابوالقاسم رادفر، چند مرثيه از شاعران پارسى گو، ص ۵۷٫
۳- همان، صص ۶۹، ۷۰ و ۷۱٫
۴- همان، ص ۱۱۶، ۱۱۷٫
۵- ديوان اشعار شهريار، انتشارات زرين و نگاه، چاپ هفتم، ۱۳۷۱، ج ۱، ص ۹۸٫

منبع: پرسمان   http://porsemani.ir


برچسب ها : , , , , , ,
دسته بندی : پرسش و پاسخ امام حسین (ع)

دیدگاه بسته شده است.