×

منوی بالا

منوی اصلی

منوی سایدبار


» وقف در قرآن » آیات محسنین – سوره مائده، آیه ۹۳

تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۱۲/۰۷ - ۱۹:۲۷

 56 بازدید

آیات محسنین – سوره مائده، آیه ۹۳

لَیْسَ عَلَى الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِیمَا طَعِمُوا إِذَا مَا اتَّقَوا وَّآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ثُمَّ اتَّقَوا وَّآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوا وَّأَحْسَنُوا وَاللَّـهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ بر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند، گناهی در آنچه خورده‌اند نیست؛ (و نسبت به نوشیدن شراب، قبل از نزول حکم تحریم، مجازات نمی‌شوند؛) اگر تقوا پیشه کنند، […]

آیات محسنین – سوره مائده، آیه ۹۳

لَیْسَ عَلَى الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ جُنَاحٌ فِیمَا طَعِمُوا إِذَا مَا اتَّقَوا وَّآمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ ثُمَّ اتَّقَوا وَّآمَنُوا ثُمَّ اتَّقَوا وَّأَحْسَنُوا وَاللَّـهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ

بر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند، گناهی در آنچه خورده‌اند نیست؛ (و نسبت به نوشیدن شراب، قبل از نزول حکم تحریم، مجازات نمی‌شوند؛) اگر تقوا پیشه کنند، و ایمان بیاورند، و اعمال صالح انجام دهند؛ سپس تقوا پیشه کنند و ایمان آورند؛ سپس تقوا پیشه کنند و نیکی نمایند. و خداوند، نیکوکاران را دوست می‌دارد.

* * * * * * * *

تفسیر نمونه

شأن نزول‌

در تفسیر «مجمع‌البیان» و تفسیر «طبرى» و تفسیر «قرطبى» و بعضى دیگر از تفاسیر چنین آمده است كه پس از نزول آیه تحریم شراب و قمار، بعضى از یاران پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله گفتند: اگر این دو كار این‌همه گناه دارد پس تكلیف برادران مسلمان ما كه پیش از نزول این آیه از دنیا رفته‌اند و هنوز این دو كار را ترك نكرده بودند چه مى‌شود؟ آیه فوق نازل شد و به آنها پاسخ گفت.

تفسیر:

در این آیه در پاسخ كسانى كه نسبت به وضع گذشتگان قبل از نزول تحریم شراب و قمار و یا نسبت به وضع كسانى كه این حكم هنوز به گوش آنها نرسیده، و در نقاط دور دست زندگى داشتند مى‌گوید: «آنهایى كه ایمان و عمل صالح داشته‌اند و این حكم به آنها نرسیده بوده، اگر شرابى نوشیده‌اند و یا از درآمد قمار خورده‌اند گناهى بر آنها نیست» (لَیْسَ عَلَى الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جُناحٌ فِیما طَعِمُوا). [۱]

سپس این حكم را مشروط به این مى‌كند كه آنها تقوا را پیشه كنند و ایمان بیاورند و عمل صالح انجام دهند (إِذا مَا اتَّقَوْا وَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ‌) بار دیگر همین موضوع را تكرار كرده، مى‌گوید: «سپس تقوا پیشه كنند و ایمان بیاورند» (ثُمَّ اتَّقَوْا وَ آمَنُوا).

و براى سومین بار با كمى تفاوت همین موضوع را تكرار نموده، مى‌گوید:

«سپس تقوا پیشه كنند و نیكى نمایند» (ثُمَّ اتَّقَوْا وَ أَحْسَنُوا).

و در پایان آیه مى‌فرماید: «خداوند نیكوكاران را دوست مى‌دارد» (وَ اللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ‌).

درباره تكرار این سه جمله میان مفسران قدیم و جدید گفتگو بسیار است بعضى آنها را حمل بر تاكید كرده‌اند، زیرا اهمیت موضوع تقوا و ایمان و عمل صالح ایجاب مى‌كند كه روى آن بطور جدى و مكرر تكیه و تاكید شود.

ولى جمعى از مفسرین معتقدند كه هر یك از این سه جمله ناظر به حقیقت‌ جداگانه‌اى است و در زمینه تفاوت آنها احتمالات متعددى داده‌اند كه بسیارى از آنها دلیل و شاهدى ندارد.

شاید بهترین سخن در این زمینه این است كه گفته شود:

منظور از «تقوا» كه نخستین بار ذكر شده همان احساس مسئولیت درونى است كه انسان را به سوى تحقیق و بررسى درباره دین و نگاه كردن در معجزه پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله و جستجو درباره حق مى‌كند و نتیجه آن ایمان و عمل صالح است، و به تعبیر دیگر تا مرحله‌اى از تقوا در وجود انسان نبوده باشد به فكر تحقیق و جستجوى حق نمى‌افتد، و بنابراین نخستین بار كه در آیه فوق سخن از تقوا به میان آمده اشاره به این مرحله از تقوا است و این منافات با آغاز آیه كه مى‌گوید «لَیْسَ عَلَى الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ‌…» ندارد، زیرا ایمان در آغاز آیه ممكن است به معنى تسلیم ظاهرى بوده باشد ولى ایمانى كه بعد از تقوا به وجود آید ایمان واقعى است.

و دومین بار كه سخن از تقوا به میان آمده اشاره به تقوایى است كه در درون جان انسان نفوذ مى‌كند و اثر آن عمیق‌تر مى‌گردد و نتیجه آن ایمان مستقر و ثابتى است كه عمل صالح جزء آن است، لذا در جمله دوم پس از ذكر ایمان سخنى از عمل صالح به میان نیامده تنها مى‌فرماید: ثُمَّ اتَّقَوْا وَ آمَنُوا… یعنى این ایمان بقدرى نافذ و ثابت است كه نیازى به ذكر عمل صالح در تعقیب آن نیست.

و در مرحله سوم كه گفتگو از تقوا مى‌كند منظور تقوایى است كه به مرحله عالى خود رسیده بطورى كه علاوه بر دعوت به انجام وظائف حتمى، دعوت به احسان یعنى كارهاى نیك نیز مى‌كند حتى كارهایى كه از واجبات نیست.

خلاصه اینكه هر یك از این سه تقوا اشاره به مرحله‌اى از احساس مسئولیت و پرهیزگارى است، «مرحله ابتدایى»، «مرحله متوسط»، و «مرحله نهایى» و هر یك قرینه‌اى در خود آیه دارد كه به اتكاى آن مى‌توان مقصود را دریافت. بر خلاف احتمالاتى كه بعضى از مفسرین در تفاوت این سه تقوا و سه ایمان داده‌اند كه فاقد قرینه و شاهد است.

پی‌نوشت:

۱- باید توجه داشت كه «طعام» غالبا در ماكولات گفته مى‌شود نه نوشیدنی‌ها ولى گاهى در نوشیدنی‌ها نیز استعمال مى‌شود مانند آیه ۲۴۹ سوره بقره‌ فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَیْسَ مِنِّی وَ مَنْ لَمْ یَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّی‌

* * * * * * * *

تفسیر نور

نكته‌ها:

پس از نزول آیه‌ى تحریم شراب، بعضى از مسلمانان نسبت به كیفر شرابخوارى كسانى كه پیش از آن از دنیا رفته بودند پرسیدند، آیه‌ى فوق نازل شد.

در این آیه، دوبار ایمان و عمل صالح، دو بار تقوا و ایمان و یك بار تقوا و احسان مطرح شده است. به گفته‌ى بعضى مفسّران، چون موارد و مراحل و درجات ایمان و تقوا و عمل صالح متفاوت است، تكرار شده است. [۱] بعضى مى‌گویند: تكرار، براى استمرار ایمان و تقوا مى‌باشد. [۲] وبعضى تكرار را براى تأكید دانسته‌اند، نظیرِ «كَلَّا سَیَعْلَمُونَ. ثُمَّ كَلَّا سَیَعْلَمُونَ» [نبأ، ۴- ۵]

تقوا، در امور مختلف زندگى انسان نقش دارد:

در مصرف و رفتار. «طَعِمُوا إِذا مَا اتَّقَوْا»

در مكتب و اعتقاد. «ثُمَّ اتَّقَوْا وَ آمَنُوا»

در خدمت و اخلاق. «ثُمَّ اتَّقَوْا وَ أَحْسَنُوا»

پیام‌ها:

۱- خلاف‌هاى پیشین مؤمنان به شرط عدم تكرار و رعایت تقوا در آینده، قابل عفو و بخشش است. لَیْسَ‌ … جُناحٌ‌ … إِذا مَا اتَّقَوْا

۲- اگر بعد از شنیدن حكم الهى باز هم گناه كنند خداوند بر گناهان قبلى هم مؤاخذه مى‌كند. لَیْسَ‌ … جُناحٌ فِیما طَعِمُوا إِذا مَا اتَّقَوْا

۳- احسان و نیكوكارى، بالاترین مرحله‌ى كمال و سبب محبوبیّت نزد خداوند است. كلمه‌ى‌ «أَحْسَنُوا» بعد از آمَنُوا وَ عَمِلُوا … ثُمَّ اتَّقَوْا … و به دنبال آن محبوبیّت نزد خداوند مطرح شده است. «وَ اللَّهُ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ»

پی‌نوشت:

۱- تفسیر نمونه

۲- تفسیر قرطبى


برچسب ها : , , ,
دسته بندی : وقف در قرآن

دیدگاه بسته شده است.