×

منوی بالا

منوی اصلی

منوی سایدبار


» وقف در قرآن » آیات انفاق – سوره نساء، آیات ۳۷ و ۳۸ و ۳۹

تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۱۲/۰۸ - ۱۸:۵۵

 74 بازدید

آیات انفاق – سوره نساء، آیات ۳۷ و ۳۸ و ۳۹

الَّذِینَ یَبْخَلُونَ وَیَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَیَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللَّـهُ مِن فَضْلِه وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِینَ عَذَابًا مُّهِینًا [۳۷] وَالَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا یُؤْمِنُونَ بِاللَّـهِ وَلَا بِالْیَوْمِ الْآخِرِ وَمَن یَكُنِ الشَّیْطَانُ لَهُ قَرِینًا فَسَاءَ قَرِینًا [۳۸] وَمَاذَا عَلَیْهِمْ لَوْ آمَنُوا بِاللَّـهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَأَنفَقُوا مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّـهُ وَكَانَ اللَّـهُ بِهِمْ عَلِیمًا [۳۹] آنها کسانی هستند که […]

آیات انفاق – سوره نساء، آیات ۳۷ و ۳۸ و ۳۹

الَّذِینَ یَبْخَلُونَ وَیَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَیَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللَّـهُ مِن فَضْلِه وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِینَ عَذَابًا مُّهِینًا [۳۷] وَالَّذِینَ یُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا یُؤْمِنُونَ بِاللَّـهِ وَلَا بِالْیَوْمِ الْآخِرِ وَمَن یَكُنِ الشَّیْطَانُ لَهُ قَرِینًا فَسَاءَ قَرِینًا [۳۸] وَمَاذَا عَلَیْهِمْ لَوْ آمَنُوا بِاللَّـهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَأَنفَقُوا مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّـهُ وَكَانَ اللَّـهُ بِهِمْ عَلِیمًا [۳۹]

آنها کسانی هستند که بخل می‌ورزند، و مردم را به بخل دعوت می‌کنند، و آنچه را که خداوند از فضل (و رحمت) خود به آنها داده، کتمان می‌نمایند. (این عمل، در حقیقت از کفرشان سرچشمه گرفته؛) و ما برای کافران، عذاب خوارکننده‌ای آماده کرده‌ایم. [۳۷] و آنها کسانی هستند که اموال خود را برای نشان‌دادن به مردم انفاق می‌کنند، و ایمان به خدا و روز بازپسین ندارند؛ (چرا که شیطان، رفیق و همنشین آنهاست؛) و کسی که شیطان قرین او باشد، بد همنشین و قرینی است. [۳۸] چه می‌شد اگر آنها به خدا و روز بازپسین ایمان می‌آوردند، و از آنچه خدا به آنان روزی داده، (در راه او) انفاق می‌کردند؟! و خداوند از (اعمال و نیات) آنها آگاه است. [۳۹]

* * * * * * * * *

تفسیر نمونه

انفاق‌هاى ریایى و الهى

این آیه در حقیقت، دنباله آیات پیش این سوره و اشاره به افراد متكبر و خودخواه است.

آنها كسانى هستند كه نه تنها خودشان از نیكى كردن به مردم، بخل مى‌ورزند، بلكه دیگران را نیز به آن دعوت مى‌كنند (الَّذِینَ یَبْخَلُونَ وَ یَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ).

علاوه بر این سعى دارند آنچه را كه خدا به آنها مرحمت كرده، مخفى كنند، مبادا افراد اجتماع از آنها توقعى پیدا كنند (وَ یَكْتُمُونَ ما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ).

سپس سرانجام و عاقبت كار آنها را چنین بیان مى‌كند كه ما براى كافران عذاب خواركننده‌اى مهیا ساخته‌ایم (وَ أَعْتَدْنا لِلْكافِرِینَ عَذاباً مُهِیناً) شاید سر این تعبیر آن باشد كه «بخل» غالبا از كفر سرچشمه مى‌گیرد، زیرا افراد بخیل، در واقع ایمان كامل به مواهب بى‌پایان پروردگار و وعده‌هاى او نسبت به نیكوكاران ندارند، فكر مى‌كنند كمك به دیگران آنها را بیچاره خواهد كرد.

و اینكه مى‌گوید: عذاب آنها خواركننده است براى این است كه جزاى «تكبر» و «خودبرتربینى» را از این راه ببینند.

ضمناً باید توجه داشت كه بخل منحصر به امور مالى نیست، بلكه گرفتگى در هر نوع موهبت الهى را شامل مى‌شود، بسیارند كسانى كه در امور مالى بخیل نیستند ولى در علم و دانش و مسائل دیگرى از این قبیل بخل مى‌ورزند! در آیه دوم به یكى دیگر از صفات متكبران خود خواه اشاره كرده، مى‌فرماید:

وَ الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ رِئاءَ النَّاسِ وَ لایُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْیَوْمِ الْآخِرِ …:

آنها كسانى هستند كه اگر انفاقى مى‌كنند به خاطر تظاهر و نشان دادن به مردم و كسب شهرت و مقام است، و هدف آنها خدمت به خلق، و جلب رضایت خالق، نیست به همین دلیل در موارد انفاق پایبند استحقاق طرف نیستند، بلكه دائما در این فكرند كه چگونه انفاق كنند تا بیشتر بتوانند از آن بهره‌بردارى به سود خود نموده، و موقعیت خود را تثبیت كنند، زیرا آنها ایمان به خدا و روز رستاخیز ندارند، و به همین جهت در انفاق‌هایشان انگیزه معنوى نیست، بلكه انگیزه آنها همان نام و شهرت و كسب شخصیت كاذب از این طریق است كه آن نیز از آثار تكبر و خودخواهى آنها است.

وَ مَنْ یَكُنِ الشَّیْطانُ لَهُ قَرِیناً فَساءَ قَرِیناً؛ آنها شیطان را دوست و رفیق خود انتخاب كردند و كسى كه چنین باشد بسیار بد رفیقى براى خود انتخاب كرده و سرنوشتى بهتر از این نخواهد داشت، چون منطق و برنامه آنها همان منطق و برنامه رفیقشان شیطان است، او است كه به آنها مى‌گوید انفاق خالصانه موجب فقر مى‌شود: (الشَّیْطانُ یَعِدُكُمُ الْفَقْرَ – بقره، ۲۶۸) و بنابراین یا انفاق نمى‌كنند و بخل مى‌ورزند (چنان كه در آیه قبل اشاره شد) و یا اگر انفاق كنند در مواردى است كه از آن بهره‌بردارى شخصى خواهند كرد (چنان كه در این آیه اشاره شده است).

از این آیه ضمناً استفاده مى‌شود كه یك همنشین بد تا چه اندازه مى‌تواند در سرنوشت انسان مؤثر باشد، تا آنجا كه او را به آخرین درجه سقوط بكشاند.

و نیز از آن استفاده مى‌شود كه رابطه «متكبران» با «شیطان و اعمال شیطانى» یك رابطه مستمر است نه موقت و گاه‌گاهى، چرا كه شیطان را به عنوان رفیق و «قرین» و همنشین خود انتخاب كرده‌اند.

وَ ما ذا عَلَیْهِمْ لَوْ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ أَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ …

در اینجا به عنوان اظهار تاسف به حال این عده مى‌فرماید: «چه مى‌شد اگر آنها از این بیراهه‌ها بازمى‌گشتند و ایمان به خدا و روز رستاخیز پیدا مى‌كردند، و از مواهبى كه خداوند در اختیار آنها گذاشته با اخلاص نیت و فكر پاك به بندگان خدا مى‌دادند، و از این راه براى خود كسب سعادت و خوشبختى دنیا و آخرت مى‌كردند» و با اینكه این راه، صاف‌تر و روشن‌تر و پرفایده‌تر است و راهى را كه آنها انتخاب كرده‌اند جز زیان و بدبختى نتیجه‌اى ندارد چرا در كار خود تجدید نظر نمى‌كنند؟!.

وَ كانَ اللَّهُ بِهِمْ عَلِیماً و در هر حال خداوند از نیات و اعمال آنها با خبر است و بر طبق آن به آنها جزا و كیفر مى‌دهد.

قابل توجه اینكه در آیه سابق كه سخن از انفاق‌هاى ریاكارانه بود انفاق به «اموال» نسبت داده شده، و در این آیه به «مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ» نسبت مى‌دهد، این تفاوت تعبیر ممكن است اشاره به سه نكته باشد:

نخست اینكه در انفاق‌هاى ریایى توجه به حلال و حرام بودن مال نمى‌شود، در حالى كه در انفاق‌هاى الهى حلال بودن و مصداق «مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ» بودن مورد توجه است.

دیگر اینكه در انفاق‌هاى ریایى افراد انفاق‌كننده چون مال را متعلق به خودشان مى‌دانند از كبرفروشى و منت گذاردن ابا ندارند، در حالى كه در انفاق‌هاى الهى چون توجه به این دارند كه اموال را خدا به آنها داده و اگر گوشه‌اى از آن را در راه او خرج مى‌كنند، جاى منت نیست از هر گونه كبرفروشى و منت خوددارى مى‌كنند.

از طرف دیگر انفاق‌هاى ریایى غالبا منحصر به مال است زیرا چنین اشخاص از سرمایه‌هاى معنوى بى‌بهره‌اند تا از آنها انفاق كنند، اما انفاق‌هاى الهى دامنه وسیعى دارد و تمام مواهب مادى و معنوى اعم از مال و علم و موقعیت اجتماعى و مانند آن را در برمى‌گیرد.

* * * * * * * * *

تفسیر نور

نکته‌ها:

۱- بخل، علاوه بر بخل ورزیدن در اموال و نبخشیدن به دیگران، شامل بخل نسبت به علم، آبرو، قدرت و امكانات نیز مى‌شود.

۲- شیطان، گاهى از دور چیزى را به افراد القا و وسوسه مى‌كند و گاهى از نزدیك همدم آنان مى‌شود. مؤمنان از وسوسه‌ها و القائات شیطان مى‌گریزند، امّا آن گونه كه در آیه‌ى ۳۶ سوره‌ى زخرف مى‌خوانیم: «مَنْ یَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَیِّضْ لَهُ شَیْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِینٌ؛ هر كه از یاد خدا رخ برتافت، شیطانى براى او برمى‌انگیزیم تا یار و همنشین دائمى او باشد.»

پیام‌ها:

۱- امراض روحى انسان، گسترش یافتنى است. افراد بخیل و مریض، دوست دارند دیگران هم بخیل باشند. «یَبْخَلُونَ وَ یَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ»

۲- بخیل از محبّت خدا محروم است. «لا یُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالًا»، «الَّذِینَ یَبْخَلُونَ»

۳- از نشانه‌هاى تكبّر و فخرفروشى، بخل كردن است. «مُخْتالٍ فَخُورٍ الَّذِینَ یَبْخَلُونَ»

۴- اظهار نعمت‌هاى الهى نوعى شكر، و كتمان آن یك نوع ناسپاسى و كفران است. «یَكْتُمُونَ ما آتاهُمُ اللَّهُ»

۵- بخیل، براى ترك احسان فقرنمایى مى‌كند. «یَبْخَلُونَ»، «وَ یَكْتُمُونَ»

۶- نعمت‌ها فضل خداست، نه تنها نتیجه‌ى تلاش و تدبیر ما. «آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ»

۷- اگر بدانیم نعمت‌ها از اوست بخل نمى‌كنیم. «آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ»

۸- بخل، گاهى مى‌تواند زمینه ساز كفر باشد. [۱] «یَبْخَلُونَ»، «لِلْكافِرِینَ»

۹- كیفر تكبر در دنیا تحقیر در آخرت است. «مُخْتالًا»، «مُهِیناً»

۱۰- هم بخل و ترك انفاق بد است، هم انفاق ریایى. در آیه‌ى پیش از بخل نكوهش شد و در اینجا از بخشش‌هاى ریاكارانه. «یَبْخَلُونَ»، «یُنْفِقُونَ»، «رِئاءَ النَّاسِ»

۱۱- عامل ریا، عدم ایمان واقعى به خدا و قیامت است. «رِئاءَ النَّاسِ وَ لا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لا بِالْیَوْمِ الْآخِرِ»

۱۲- هدف از انفاق، تنها سیر كردن گرسنگان نیست، چون این هدف با ریاكارى هم تأمین مى‌شود. بلكه هدف، رشد معنوى انفاق كننده نیز مى‌باشد. «یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ رِئاءَ النَّاسِ»

۱۳- خداوند ریاكاران را دوست ندارد. «لا یُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالًا»، «وَ الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ رِئاءَ النَّاسِ»

۱۴- دل كه از خدا تهى شد، جایگاه همیشگى شیطان مى‌شود. «لا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ»، «یَكُنِ الشَّیْطانُ لَهُ قَرِیناً»

۱۵- اظهار تأسف بر حال منحرفان، یكى از راه‌هاى هشدار و تبلیغ است. «وَ ما ذا عَلَیْهِمْ …»

۱۶- لازمه‌ى ایمان به خدا، انفاق به محرومان است. «آمَنُوا»، «أَنْفَقُوا»

۱۷- انفاق فقط در اموال نیست، بلكه از هر چه كه خداوند داده، (علم، آبرو، مقام …) پسندیده است. «مِمَّا رَزَقَهُمُ اللَّهُ»

۱۸- اگر بدانیم كه نعمت‌ها از خداوند است، روحیّه‌ى انفاق در ما قوى مى‌شود. «رَزَقَهُمُ اللَّهُ»

۱۹- افراد بخیل، یا ریاكار بدانند كه زیر نظر خدایند. «كانَ اللَّهُ بِهِمْ عَلِیماً»

پی‌نوشت:

۱- در آیه‌اى دیگر آمده است: «و ویل للمشركین الّذین لا یؤتون الزكاة». فصّلت، ۷٫

 


برچسب ها : , , ,
دسته بندی : وقف در قرآن

دیدگاه بسته شده است.