×

منوی بالا

منوی اصلی

منوی سایدبار


» وقف در قرآن » آیات انفاق – سوره حدید، آیه ۱۰

تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۱۲/۰۷ - ۲۰:۰۰

 143 بازدید

آیات انفاق – سوره حدید، آیه ۱۰

وَمَا لَكُمْ أَلَّا تُنفِقُوا فِی سَبِیلِ اللَّـهِ وَلِلَّـهِ مِیرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا یَسْتَوِی مِنكُم مَّنْ أَنفَقَ مِن قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ أُولَـئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِّنَ الَّذِینَ أَنفَقُوا مِن بَعْدُ وَقَاتَلُوا وَكُلًّا وَعَدَ اللَّـهُ الْحُسْنَى وَاللَّـهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ چرا در راه خدا انفاق نکنید در حالی که میراث آسمانها و زمین همه از آن خداست (و […]

آیات انفاق – سوره حدید، آیه ۱۰

وَمَا لَكُمْ أَلَّا تُنفِقُوا فِی سَبِیلِ اللَّـهِ وَلِلَّـهِ مِیرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا یَسْتَوِی مِنكُم مَّنْ أَنفَقَ مِن قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ أُولَـئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِّنَ الَّذِینَ أَنفَقُوا مِن بَعْدُ وَقَاتَلُوا وَكُلًّا وَعَدَ اللَّـهُ الْحُسْنَى وَاللَّـهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ

چرا در راه خدا انفاق نکنید در حالی که میراث آسمانها و زمین همه از آن خداست (و کسی چیزی را با خود نمی‌برد)! کسانی که قبل از پیروزی انفاق کردند و جنگیدند (با کسانی که پس از پیروزی انفاق کردند) یکسان نیستند؛ آنها بلندمقامتر از کسانی هستند که بعد از فتح انفاق نمودند و جهاد کردند؛ و خداوند به هر دو وعده نیک داده؛ و خدا به آنچه انجام می‌دهید آگاه است.

* * * * * * * *

تفسیر نمونه

سپس به استدلالى براى مساله انفاق پرداخته مى‌فرماید: «چرا در راه خدا انفاق نكنید در حالى كه میراث آسمان‌ها و زمین از آن او است»؟ (وَ ما لَكُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَ لِلَّهِ مِیراثُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ).

یعنى سرانجام همه شما چشم از جهان و مواهبش مى‌پوشید، و همه را مى‌گذارید و مى‌روید، پس اكنون كه در اختیار شما است چرا بهره خود را نمى‌گیرید؟! «میراث» در اصل – چنان كه راغب در مفردات مى‌گوید – به معنى مالى است بدون قرارداد و مانند آن به انسان منتقل مى‌شود، و آنچه از میت به بازماندگان منتقل مى‌شود یكى از مصداق‌هاى آن است كه بر اثر كثرت استعمال هنگام ذكر این كلمه همین معنى تداعى مى‌شود.

تعبیر «لِلَّهِ مِیراثُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ» از این نظر است كه نه تنها اموال و ثروت‌هاى روى زمین بلكه آنچه در تمام آسمان و زمین وجود دارد به ذات پاك او بر مى‌گردد، همه خلایق مى‌میرند و خداوند وارث همه آنها است.

و از آنجا كه انفاق در شرائط و احوال مختلف ارزش‌هاى متفاوتى دارد در جمله بعد مى‌افزاید: آنهایى كه قبل از «پیروزى» انفاق كردند و پیكار نمودند با كسانى كه بعد از فتح این كار را انجام دادند مساوى نیستند (لا یَسْتَوِی مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قاتَلَ) [۱]

در اینكه منظور از این «فتح» كدام فتح است میان مفسران گفتگو است، بعضى آن را اشاره به «فتح مكه» در سال هشتم هجرت مى‌دانند، و بعضى آن را اشاره به «فتح حدیبیه» در سال ششم.

البته نظر به اینكه كلمه «فتح» در سوره إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِیناً به فتح حدیبیه تفسیر شده است مناسب این است كه در اینجا نیز فتح حدیبیه باشد، ولى تعبیر به «قاتل» (پیكار كند) مناسب با فتح مكه است زیرا در حدیبیه پیكارى رخ نداد، اما در فتح مكه پیكارى سریع و كوتاه كه با مقاومت چندانى روبرو نشد صورت گرفت.

این احتمال نیز وجود دارد كه مراد از «الفتح» در این آیه جنس فتح و هر گونه پیروزى مسلمین در جنگ‌هاى اسلامى باشد، یعنى: آنها كه در مواقع بحرانى از بذل مال و جان ابا داشتند از آنها كه بعد از فرونشستن طوفان‌ها به یارى اسلام شتافتند برترند.

لذا براى تاكید بیشتر مى‌افزاید: «این گروه مقامشان برتر و بالاتر از كسانى است كه بعد از فتح انفاق كردند و جهاد نمودند» (أُولئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِینَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَ قاتَلُوا ).

عجب اینكه جمعى از مفسران كه آیه را ناظر به فتح مكه یا حدیبیه مى‌دانند مصداق انفاق‌كننده را در این آیه ابوبكر دانسته‌اند، در حالى كه بدون شك از زمان هجرت تا آن زمان كه ۶ تا ۸ سال طول كشید و غزوات زیادى رخ داد هزاران نفر در راه اسلام انفاق كردند و پیكار نمودند، چرا كه در فتح مكه طبق تواریخ ده هزار نفر شركت كردند و مسلما از این گروه عده زیادى به برنامه‌هاى جنگى كمك مالى نمودند و انفاق فى‌سبیل‌اللَّه كردند، و مسلم است كه تعبیر به «قبل» به معنى انفاق در آستانه این فتح است نه در آغاز اسلام و بیست و یك سال قبل! این نكته نیز لازم به یادآورى است كه بعضى از مفسران اصرار دارند كه انفاق برتر از جهاد است تا با پیشداوری‌هاى آنها هماهنگ شود و شاید ذكر انفاق را در آیه فوق قبل از جهاد گواه بر این مطلب بدانند، در حالى كه روشن است مقدم داشتن انفاق مالى به خاطر این است كه وسائل و مقدمات و ابزار جنگ به وسیله آن فراهم مى‌گردد، و گرنه بدون شك بذل جان و آمادگى براى شهادت از انفاق مالى برتر و بالاتر است.

به هر حال از آنجا كه هر دو گروه با تفاوت درجه مشمول عنایات حقند در پایان آیه مى‌افزاید: «خداوند به هر دو گروه وعده نیك داده است» (وَ كُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنى‌).

این یك قدردانى براى عموم كسانى است كه در این مسیر گام برداشتند و «حسنى» در اینجا مفهوم وسیعى دارد كه هر گونه ثواب و پاداش نیك دنیا و آخرت را در برمى‌گیرد.

و از آنجا كه ارزش عمل به خلوص آن است، در پایان آیه مى‌افزاید:

«خداوند به آنچه انجام مى‌دهید آگاه است» (وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ ).

هم از كمیت و كیفیت اعمال شما با خبر است و هم از نیات و میزان خلوص شما.

پی‌نوشت:

۱- این آیه محذوفى دارد كه از مذكور استفاده مى‌شود، و در تقدیر چنین است «لا یستوى من انفق من قبل الفتح و قاتل و الذین انفقوا بعد الفتح و قاتلوا»

* * * * * * * *

تفسیر نور

نكته‌ها:

در قرآن كریم، صدها آیه درباره كمك به محرومان، در قالب زكات، خمس، صدقه، انفاق، قرض الحسنه، اطعام، ایثار و… مطرح شده است. هم چنین براى نوع و مقدار انفاق، شرایط انفاق كننده و انفاق شونده دستوراتى دارد. در آیات گذشته این سوره، این آیه و آیات بعد نیز به مسئله كمك به محرومان توجّه خاص شده است.

در آیه هفتم، فرمان انفاق داد و فرمود: «أَنْفِقُوا مِمَّا جَعَلَكُمْ مُسْتَخْلَفِینَ فِیهِ» شما میراث‌بر گذشتگان هستید، از آنچه به ارث برده‌اید انفاق كنید. در این آیه تاركان انفاق را توبیخ مى‌كند، «وَ ما لَكُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا» و هشدار مى‌دهد كه آنچه را به دست آورده‌اید، به ارث خواهید گذاشت و خواهید رفت، چرا به دست خود انفاق نمى‌كنید؟ «وَ لِلَّهِ مِیراثُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ»

سبقت و سابقه در كارهاى نیك، یكى از ملاك‌هاى ارزشیابى است. انفاق در شرایط سخت قبل از فتح مكّه، با انفاق در شرایط عادّى بعد از آن یكسان نیست.

پیام‌ها:

۱- همان گونه كه بى‌ایمانى توبیخ دارد، «وَ ما لَكُمْ لا تُؤْمِنُونَ» ترك انفاق نیز توبیخ دارد. «ما لَكُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا»

۲- اخلاص، شرط قبولى اعمال است. «فِی سَبِیلِ اللَّهِ»

۳- مقایسه، یكى از روش‌هاى مفید آموزشى و پرورشى است. «لا یَسْتَوِی مِنْكُمْ»

۴- گذشت از مال و جان در راه خدا، هر دو لازم است. أَنْفَقَ‌ … وَ قاتَلَ‌

۵- انفاق، پشتوانه رزمندگان در جبهه جهاد است. أَنْفَقَ‌ … وَ قاتَلَ‌

۶- مجاهدانِ از جان و مال گذشته، باید برترین جایگاه را در جامعه اسلامى دارا باشند. «أُولئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً»

۷- آنان كه بعداً ملحق مى‌شوند، نباید به خاطر سابقه‌ى قبلى‌ها، مورد غفلت و بى‌اعتنایى قرار گیرند. «كُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنى‌»

۸- گاهى ممكن است شكل عمل یكسان باشد، ولى خداوند به انگیزه‌ها و حالات افراد آگاه است. «وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِیرٌ»


برچسب ها : , , ,
دسته بندی : وقف در قرآن

دیدگاه بسته شده است.