×

منوی بالا

منوی اصلی

منوی سایدبار


» وقف در قرآن » آیات انفاق – سوره توبه، آیات ۹۸ و ۹۹

تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۱۲/۰۸ - ۱۷:۲۵

 108 بازدید

آیات انفاق – سوره توبه، آیات ۹۸ و ۹۹

وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَن یَتَّخِذُ مَا یُنفِقُ مَغْرَمًا وَیَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوَائِرَ عَلَیْهِمْ دَائِرَةُ السَّوْءِ وَاللَّـهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ [۹۸] وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَن یُؤْمِنُ بِاللَّـهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَیَتَّخِذُ مَا یُنفِقُ قُرُبَاتٍ عِندَ اللَّـهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَّهُمْ سَیُدْخِلُهُمُ اللَّـهُ فِی رَحْمَتِهِ إِنَّ اللَّـهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ [۹۹] گروهی از (این) اعراب بادیه‌نشین، چیزی را که (در راه […]

آیات انفاق – سوره توبه، آیات ۹۸ و ۹۹

وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَن یَتَّخِذُ مَا یُنفِقُ مَغْرَمًا وَیَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوَائِرَ عَلَیْهِمْ دَائِرَةُ السَّوْءِ وَاللَّـهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ [۹۸] وَمِنَ الْأَعْرَابِ مَن یُؤْمِنُ بِاللَّـهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ وَیَتَّخِذُ مَا یُنفِقُ قُرُبَاتٍ عِندَ اللَّـهِ وَصَلَوَاتِ الرَّسُولِ أَلَا إِنَّهَا قُرْبَةٌ لَّهُمْ سَیُدْخِلُهُمُ اللَّـهُ فِی رَحْمَتِهِ إِنَّ اللَّـهَ غَفُورٌ رَّحِیمٌ [۹۹]

گروهی از (این) اعراب بادیه‌نشین، چیزی را که (در راه خدا) انفاق می‌کنند، غرامت محسوب می‌دارند؛ و انتظار حوادث دردناکی برای شما می‌کشند؛ حوادث دردناک برای خود آنهاست؛ و خداوند شنوا و داناست! [۹۸] گروهی (دیگر) از عربهای بادیه‌نشین، به خدا و روز رستاخیز ایمان دارند؛ و آنچه را انفاق می‌کنند، مایه تقرّب به خدا، و دعای پیامبر می‌دانند؛ آگاه باشید اینها مایه تقرّب آنهاست! خداوند بزودی آنان را در رحمت خود وارد خواهد ساخت؛ به یقین، خداوند آمرزنده و مهربان است! [۹۹]

* * * * * * * *

تفسیر نمونه

بادیه‌نشینان سنگدل و با ایمان

(با توجه به آیه ۹۷ این سوره پیرامون منافقان بادیه‌نشین بحث کرده است) براى اینكه چنین توهمى پیدا نشود كه همه اعراب بادیه‌نشین، و یا همه بادیه‌نشینان، داراى چنین صفاتى هستند، در این دو آیه اشاره به دو گروه مختلف در میان آنها مى‌كند.

نخست مى‌گوید: «گروهى از این عرب‌هاى بادیه‌نشین كسانى هستند كه بر اثر نفاق یا ضعف ایمان هنگامى كه چیزى را در راه خدا انفاق كنند، آن را ضرر و زیان و غرامت محسوب مى‌دارند» نه یك موفقیت و پیروزى و تجارت پر سود (و مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ یَتَّخِذُ ما یُنْفِقُ مَغْرَماً) [۱] دیگر از صفات آنها این است كه «همواره در انتظار این هستند كه بلاها و مشكلات شما را احاطه كند، و تیره روزى و ناكامى به سراغ شما بیاید» (وَ یَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوائِرَ).

دوائر جمع «دائره» و معنى آن معروف است، ولى به حوادث سخت و دردناك كه انسان را احاطه مى‌كند، عرب نیز دائره و در حال جمعى «دوائر» مى‌گوید.

در واقع آنها افرادى تنگ نظر و بخیل و حسودند، بخل آنها سبب مى‌شود كه هر گونه خدمت مالى را در راه خدا غرامت بپندارند، و حسادتشان موجب این مى‌شود كه همیشه در انتظار بروز مشكلات و گرفتاریها و مصائب براى دیگران باشند سپس اضافه مى‌كند آنها نباید در انتظار بروز مشكلات و نزول بلاها بر شما باشند چرا كه این مشكلات و ناكامی‌ها و بدبختی‌ها تنها به سراغ این گروه منافق بى‌ایمان و جاهل و نادان و تنگ نظر و حسود مى‌رود (عَلَیْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ) [۲] سرانجام آیه را با این جمله كه «خداوند شنوا و دانا است» پایان مى‌دهد (وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ.)

هم سخنان آنها را مى‌شنود و هم از نیات و مكنون ضمیر آنها آگاه است.

و در آیه دوم به گروه دوم یعنى مؤمنان با اخلاص بادیه‌نشین اشاره كرده مى‌گوید: «گروهى از این عرب‌هاى بادیه‌نشین كسانى هستند كه ایمان به خدا و روز رستاخیز دارند» (وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الآخر).

به همین دلیل هیچ‌گاه انفاق در راه خدا را غرامت و زیان، نمى‌دانند، بلكه با توجه به پاداش‌هاى وسیع الهى در این جهان و سراى دیگر، «این كار را وسیله نزدیكى به خدا و مایه توجه و دعاى پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله كه افتخار و بركت بزرگى است مى‌دانند» (وَ یَتَّخِذُ ما یُنْفِقُ قُرُباتٍ عِنْدَاللَّهِ وَ صَلَواتِ الرَّسُولِ).

در اینجا خداوند این طرز فكر آنها را با تاكید فراوان تصدیق مى‌كند و مى‌گوید: «آگاه باشید كه این انفاق‌‎ها به طور قطع مایه تقرب آنها در پیشگاه خداوند است» (أَلا إِنَّها قُرْبَةٌ لَهُمْ).

و به همین دلیل «خدا آنان را به زودى در رحمت خود فرو مى‌برد» (سَیُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِی رَحْمَتِهِ).

و اگر لغزش‌هایى از آنها سرزده باشد به خاطر ایمان و اعمال پاكشان آنها را مى‌بخشد «زیرا خداوند آمرزنده و مهربان است» (إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ).

تاكیدهاى پى در پى‌اى كه در این آیه دیده مى‌شود راستى جالب است، كلمه «الا» «و ان» كه هر دو براى بیان تاكید مى‌باشد، و سپس جمله سَیُدْخِلُهُمُ اللَّهُ فِی رَحْمَتِهِ مخصوصا با توجه به «فى» كه ورود و غوطه‌ور شدن در رحمت الهى را مى‌رساند، و بعدا جمله آخر كه با «ان» شروع شده، و دو صفت از صفات مهرآمیز خدا (غفور و رحیم) را ذكر مى‌كند، همه بیان كننده نهایت لطف و رحمت خدا در باره این گروه است، شاید به این جهت كه این گروه با محروم بودن از تعلیم و تربیت، و عدم دسترسى كافى به آیات الهى و سخنان پیامبر صلّی‌الله‌علیه‌وآله باز از جان و دل اسلام را پذیرا شده‌اند و با نداشتن امكانات مالى (كه وضع بادیه‌نشینان ایجاب مى‌كند) از انفاق در راه خدا خوددارى نمى‌كنند بنابراین شایسته هر گونه تقدیر و تشویقند بیش از آنچه شهرنشینان متمكن شایستگى دارند.

مخصوصا توجه به این نكته لازم است كه در مورد «اعراب منافق» عَلَیْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ كه نشان دهنده احاطه بدبختی‌ها به آنها است به كار رفته، اما در مورد «اعراب با ایمان و فداكار» كلمه فى رحمته كه بیانگر احاطه رحمت الهى به آنها است ذكر شده است، یكى رحمت او را احاطه كرده و دیگرى را بدبختی‌ها!

پی‌نوشت:

۱- مغرم همانگونه كه در مجمع البیان آمده است از ماده «غرم» (بر وزن جرم) در اصل به معنى ملازم چیزى بودن است و سپس به همین تناسب به شخص «طلبكار» و «بدهكار» كه یكدیگر را رها نمى‌كنند و ملازم همند «غریم» گفته شده است، غرامت نیز به این تناسب گفته مى‌شود كه ملازم انسان است و تا نپردازد از او جدا نخواهد شد، به عشق شدید نیز غرام گویند چون در روح انسان آن چنان نفوذ مى‌كند كه جدایى‌پذیر نیست، و «مغرم» از نظر معنى با «غرامت» مساوى است.

۲- از جمله «عَلَیْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ» معنى حصر استفاده مى‌شود، یعنى منحصرا حوادث سوء دامان آنها را مى‌گیرد، و این استفاده حصر به خاطر آنست «علیهم» كه به جاى خبر است بر مبتدا مقدم داشته شده است.

* * * * * * * *

تفسیر نور

پیام ها:

۱- منافق و آنكه علم و ایمان به حدود الهى و فرهنگ اسلامى ندارد، انفاق را ضرر مى‌پندارد. «یَتَّخِذُ ما یُنْفِقُ مَغْرَماً»

۲- منافق، حسود است و براى دیگران جز شرّ نمى‌خواهد. «یَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوائِرَ»

۳- كسى كه براى دیگران تمنّاى شرّ دارد، خودش گرفتار آن مى‌شود. «یَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوائِرَ، عَلَیْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ»

۴- خداوند، به گفته‌ها و خصلت‌هاى انسان آگاه است. «اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ»

۵- اگر گروهى را سرزنش مى‌كنیم، خوبان آنها را فراموش نكنیم. بدنبالِ «الْأَعْرابُ أَشَدُّ كُفْراً» مى‌فرماید: «وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ …»

۶- بادیه‌نشینى و محیط اجتماعى، اختیار رشد را از انسان نمى‌گیرد. «وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ …»

۷- ایمان، زمینه‌ساز انفاق و آرامش است. «یُؤْمِنُ»، «یَتَّخِذُ ما یُنْفِقُ قُرُباتٍ»

۸- از امكانات مادّى براى رسیدن به قرب الهى بهره بگیریم. «یَتَّخِذُ ما یُنْفِقُ قُرُباتٍ»

۹- آنچه موجب قرب به خداست، نیّت خالص است، نه صِرف عمل. مؤمن و منافق هر دو انفاق مى‌كنند، ولى انفاق مؤمن ستوده است. «أَلا إِنَّها قُرْبَةٌ»

۱۰- كار كردن براى جلب رضایت رسول خدا، با توحید مخالفتى ندارد. «إِنَّها قُرْبَةٌ»

۱۱- مؤمنِ انفاق‌گر، مشمول دعاى رسول خدا قرار مى‌گیرد. «صَلَواتِ الرَّسُولِ»

۱۲- مؤمن، غرق در رحمت الهى است، «فِی رَحْمَتِهِ» و منافق، غرق در حوادث تلخ است. «عَلَیْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ» (آیه قبل)

۱۳- انفاق خالصانه‌ى بادیه‌نشینان كه از محیطِ بى‌فرهنگ‌اند، بیشتر مورد تقدیر و تمجید است. «أَلا»، «إِنَّها»، «فِی رَحْمَتِهِ»، «غَفُورٌ»، «رَحِیمٌ»


برچسب ها : , , ,
دسته بندی : وقف در قرآن

دیدگاه بسته شده است.