×

منوی بالا

منوی اصلی

منوی سایدبار


» وقف در قرآن » آیات انفاق – سوره آل‌عمران، آیات ۱۱۶ و ۱۱۷

تاریخ انتشار : ۱۳۹۶/۱۲/۰۸ - ۱۹:۰۸

 38 بازدید

آیات انفاق – سوره آل‌عمران، آیات ۱۱۶ و ۱۱۷

إِنَّ الَّذِینَ كَفَرُوا لَن تُغْنِیَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُم مِّنَ اللَّـهِ شَیْئًا وَأُولَـئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ [۱۱۶] مَثَلُ مَا یُنفِقُونَ فِی هَـذِهِ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا كَمَثَلِ رِیحٍ فِیهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّـهُ وَلَـكِنْ أَنفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ [۱۱۷] کسانی که کافر شدند، هرگز نمی‌توانند در پناه اموال و فرزندانشان، از […]

آیات انفاق – سوره آل‌عمران، آیات ۱۱۶ و ۱۱۷

إِنَّ الَّذِینَ كَفَرُوا لَن تُغْنِیَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُم مِّنَ اللَّـهِ شَیْئًا وَأُولَـئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِیهَا خَالِدُونَ [۱۱۶] مَثَلُ مَا یُنفِقُونَ فِی هَـذِهِ الْحَیَاةِ الدُّنْیَا كَمَثَلِ رِیحٍ فِیهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّـهُ وَلَـكِنْ أَنفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ [۱۱۷]

کسانی که کافر شدند، هرگز نمی‌توانند در پناه اموال و فرزندانشان، از مجازات خدا در امان بمانند! آنها اصحاب دوزخند؛ و جاودانه در آن خواهند ماند. [۱۱۶] آنچه آنها در این زندگی پست دنیوی انفاق می‌کنند، همانند باد سوزانی است که به زراعت قومی که بر خود ستم کرده (و در غیر محل و وقت مناسب، کشت نموده‌اند)، بوزد؛ و آن را نابود سازد. خدا به آنها ستم نکرده؛ بلکه آنها، خودشان به خویشتن ستم می‌کنند. [۱۱۷]

* * * * * * * *

تفسیر نمونه

إِنَّ الَّذِینَ كَفَرُوا لَنْ تُغْنِیَ عَنْهُمْ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً …

نقطه مقابل افراد با ایمان و حق‌جویى كه وصف آنها در آیه قبل این سوره آمده است، افراد بى‌ایمان و ستم‌گرى هستند كه در این دو آیه توصیف شده‌اند: نخست مى‌فرماید:

«آنها كه راه كفر را پیش گرفتند هرگز نمى‌توانند در پناه ثروت و فرزندان متعدد خویش از مجازات خدا در امان بمانند» زیرا در روز رستاخیز تنها اعمال پاك و نیات خالص و ایمان صادق بدرد مى‌خورد، نه امتیازات مادى این جهان …«یَوْمَ لا یَنْفَعُ مالٌ وَ لا بَنُونَ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِیمٍ؛ در آن روز نه ثروت سودى مى‌دهد و نه فرزندان مگر آنها كه با قلب سلیم در پیشگاه خدا حاضر شوند» (شعراء آیه ۸۹).

اما چرا در آیه از امكانات مادى تنها اشاره به ثروت و فرزندان شده است این بخاطر آن است كه مهمترین سرمایه‌هاى مادى یكى نیروى انسانى است كه به عنوان فرزندان ذكر شده است، و دیگرى سرمایه‌هاى اقتصادى مى‌باشد. و بقیه امكانات مادى از این دو سرچشمه مى‌گیرند.

قرآن با صراحت مى‌گوید: امتیازهاى مالى، و قدرت جمعى، به تنهایى نمى‌تواند در برابر خداوند، امتیازى محسوب شود، و تكیه كردن بر آنها اشتباه است، مگر هنگامى كه در پرتو ایمان و نیت پاك در مسیرهاى صحیح بكار گرفته شوند در غیر این صورت سرنوشت صاحبان آنها عذاب جاویدان خواهد بود، (أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِیها خالِدُونَ).

مَثَلُ ما یُنْفِقُونَ فِی هذِهِ الْحَیاةِ الدُّنْیا كَمَثَلِ رِیحٍ فِیها صِرٌّ …

«صر» و «اصرار» از یك ریشه هستند و به معنى بستن چیزى توام با شدت مى‌آید و در اینجا به معنى شدتى است كه در باد باشد، خواه بشكل یك باد سوزان و یا سرد و خشك كننده.

در این آیه اشاره به وضع بذل و بخشش‌ها و انفاقه‌اى ریاكارانه آنها شده و ضمن یك مثال جالب سرنوشت آن تشریح گردیده است:

قرآن انفاق كردن كفار را به باد شدید و سوزان و یا فوق العاده سرد و خشك كننده‌اى تشبیه نموده كه به كشت و زرعى بوزد و آن را خشك كند، البته طبع باد و نسیم، احیا كننده است، نسیم بهاران شكوفه‌هاى را نوازش مى‌دهد و غنچه‌ها را باز مى‌كند، و روح در كالبد درختان مى‌دمد، و آنها را بارور مى‌سازد. انفاق نیز اگر از سرچشمه اخلاص و ایمان بوجود آید بسیار مفید و سود بخش است، هم مشكلات اجتماعى را حل مى‌كند، و هم اثر اخلاقى عمیقى در نهاد احسان كننده باقى مى‌گذارد و ملكات و فضائل اخلاقى را در قلب او بارور مى‌سازد.

اما اگر باد و نسیم ملایم و احیا كننده تبدیل به طوفان مرگ‌بار و سوزنده و یا فوق العاده سرد گردید به هر گل و گیاهى كه بوزد آن را مى‌سوزاند و خشك مى‌كند.

افراد بى‌ایمان و آلوده نیز چون انگیزه صحیحى در انفاق خود ندارند روح خودنمایى و ریاكارى همچون باد سوزان و خشك‌كننده‌اى بر مزرعه انفاق آنها مى‌وزد و آن را بى اثر مى‌سازد، اینگونه انفاق‌ها نه از نظر اجتماعى مشكلى را حل مى‌كند (چون غالبا در غیر مورد مصرف مى‌شود) و نه نتیجه اخلاقى براى انفاق‌كننده خواهد داشت.

جالب توجه اینكه قرآن در آیه بالا مى‌گوید «حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُم» یعنى مركز وزش این باد سوزان و خشك كننده زراعت كسانى است كه به خود ستم كردند، اشاره به اینكه این زراعت كنندگان در انتخاب زمان و مكان زراعت، دقت لازم را به عمل نیاورده و بذر خود را یا در سرزمینى پاشیده‌اند كه در معرض وزش چنین طوفانهایى بوده است، یا از نظر زمان، وقتى را انتخاب كرده‌اند كه فصل وزش باد سموم بوده است، و به این ترتیب بخود ستم كرده‌اند. افراد بى ایمان نیز در انتخاب زمان و محل انفاق بخود ستم مى‌كنند و سرمایه‌هاى خود را بى مورد بر باد مى‌دهند.

از آنچه در بالا اشاره شد، با توجه به قرائنى كه در آیه وجود دارد معلوم مى‌شود كه این تشبیه در حقیقت در میان دو چیز است یكى تشبیه انفاق آنها به زراعت بى‌موقع و در غیر محل مناسب، و دیگرى تشبیه انگیزه‌هاى انفاق به بادهاى سرد و سوزان، و بنابراین آیه خالى از تقدیر نیست و معنى جمله مَثَلُ ما یُنْفِقُون

این است كه مثال انگیزه انفاق‌هاى آنها همچون باد خشك و سرد یا سوزانى است (دقت كنید).

جمعى از مفسران گفته‌اند كه این آیه اشاره به اموالى مى‌كند كه دشمنان اسلام در راه كوبیدن این آئین صرف مى‌كردند، و بوسیله آن دشمنان را بر ضد پیامبر اسلام تحریك مى‌نمودند، و یا اموالى كه یهودیان به دانشمندان خود در برابر تحریف آیات كتب آسمانى مى‌دادند.

ولى روشن است كه آیه یك معنى وسیع دارد كه اینها و غیر اینها را شامل مى‌شود.

ما ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَ لكِنْ أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُونَ‌: در پایان مى‌فرماید خداوند به آنها ستمى نكرده، این خود آنها هستند كه بر خویش ستم مى‌كنند، و سرمایه‌هاى خود را، بیهوده از بین می‌برند، زیرا عمل فاسد جز اثر فاسد چه نتیجه‌اى مى‌تواند داشته باشد؟

* * * * * * * *

تفسیر نور

نكته‌ها:

بارها قرآن اعلام كرده كه نه مال، نه فرزند، نه خویشان، نه همسر، نه دوست، نه مولا و نه هیچ چیز دیگر، در برابر قهر خدا ذرّه‌اى كارساز نیست.

كلمه‌ى «صرٌّ»، به معناى گرما و سرماى سوزان است. [۱]

بودجه‌هایى كه كفّار در راه باطل صرف مى‌كنند، همچون بذرپاشى در كشتزارى است كه با یك باد سوزان نابود مى‌شود. از ابتداى اسلام تا كنون، هر گونه توطئه، تهاجم و تبلیغات علیه اسلام با شكست روبرو شده و دین الهى هر روز رشد و گسترش یافته است و سرانجام پیروزى با اسلام است.

پیام‌ها:

۱- عقیده، در عمل مؤثر است. كفر، سبب محرومیّت از بركات انفاق مى‌گردد. «إِنَّ الَّذِینَ كَفَرُوا» «مَثَلُ ما یُنْفِقُونَ»

۲- یكى از عوامل حوادث و بلایاى طبیعى، گناهان بشر است. «رِیحٍ فِیها صِرٌّ أَصابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا»

۳- گناه، كارهاى نیك را نابود مى‌كند. «ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْه»

۴- قهر خداوندى ظلم نیست، بلكه بازتاب عملكرد خود انسان‌هاست. «وَ ما ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَ لكِنْ أَنْفُسَهُمْ یَظْلِمُون»

پی‌نوشت:

۱- التحقیق فى كلمات القرآن.


برچسب ها : , , ,
دسته بندی : وقف در قرآن

دیدگاه بسته شده است.